اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
213
أَعَدَّ اللّه‌ُ لَهُم عَذاباً شَدِيداً فَاتَّقُوا اللّه‌َ يا أُولِي الأَلباب‌ِ الَّذِين‌َ آمَنُوا قَد أَنزَل‌َ اللّه‌ُ إِلَيکُم ذِکراً «10» رَسُولاً يَتلُوا عَلَيکُم آيات‌ِ اللّه‌ِ مُبَيِّنات‌ٍ لِيُخرِج‌َ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ مِن‌َ الظُّلُمات‌ِ إِلَي النُّورِ وَ مَن يُؤمِن بِاللّه‌ِ وَ يَعمَل صالِحاً يُدخِله‌ُ جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ خالِدِين‌َ فِيها أَبَداً قَد أَحسَن‌َ اللّه‌ُ لَه‌ُ رِزقاً «11»
جلد 17 - صفحه 62
کساني که ايمان آوردند بتحقيق نازل فرمود خداي متعال بسوي شما ذکر را، رسولي را که تلاوت کند بر شما آيات الهي را واضح روشن با بيان شيرين تا اينکه بيرون آورد از تاريکي بروشنايي کساني را که ايمان آوردند و عمل صالح بجا آوردند و کسي که ايمان بياورد و عمل صالح بجا آورد داخل ميفرمايد او را در بهشتهايي که جاري ميشود از زير آنها نهرهايي هميشه هستند در آن بهشت‌ها ابدا که آخر ندارد بتحقيق چه اندازه خوب خداوند روزي عنايت ميفرمايد بهترين روزي‌ها را.
مهيا فرموده خداوند از براي آنها عذاب سخت و شديدي پس شما مؤمنين بپرهيزيد از مخالفت خدا و رسول اي کساني که صاحب عقل هستيد.
أَعَدَّ اللّه‌ُ اينکه جمله دلالت بالصراحه دارد به اينکه خلق جنت و نار بهشت و جهنم و حور و قصور و سلاسل و اغلال قبلا پيش از خلقت انسان شده که ميفرمايد مهيا فرموده و رد کساني که ميگويند روز قيامت خلق ميشود و آيات و اخبار در اينکه باب بسيار داريم از بودن آدم و حوا در بهشت و تشريف بردن حضرت رسول در ليلة المعراج در بهشت و آيه شريفه. وَ لَقَد رَآه‌ُ نَزلَةً أُخري عِندَ سِدرَةِ المُنتَهي عِندَها جَنَّةُ المَأوي نجم آيه 13 و 14 و 15. و غير اينها.
لَهُم همان اهل قري که امم ماضيه باشند که عتو ورزيدند از امر خدا و رسولان خدا و البته منحصر بآنها نيست کساني که در اينکه امت هم چنين هستند مشمول همين عذابها هستند و براي آنها هم مهيا شده بقر عَذاباً شَدِيداً عذاب جهنم اشد العذاب است که امير المؤمنين ميفرمايد در دعاء کميل:
(فکيف احتمالي لبلاء الاخرة و جليل وقوع المکاره فيها و هو بلاء تطول مدته و يدوم بقائه و لا يخفف عن أهله لانه لا يکون الا عن غضبک و انتقامک و سخطک و هذا ما لا تقوم له السموات و الارض فکيف بي و انا عبدک الضعيف الذليل الحقير المسکين المستکين ... الدعاء)
و تعبير بشديد دلالت بر شدت او دارد.
فَاتَّقُوا اللّه‌َ يا أُولِي الأَلباب‌ِ بعد تعيين ميفرمايد که اولي الالباب کيانند از امير المؤمنين است فرمود:
(العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان)
عرض کردند: پس آنچه در معاويه بود چه بود!- فرمود: نکري.
من عرض ميکنم: شيطان از معاويه و صد معاويه نکري و شيطنت او بالاتر است و او است که هزار معاويه‌ها را جهنمي ميکند و بقدر خردلي عقل ندارد زيرا کسي که جهنم را ديده و رانده درگاه الهي شده و مشمول: إِن‌َّ عَلَيک‌َ لَعنَتِي إِلي يَوم‌ِ الدِّين‌ِ گرديده چه اندازه حماقت است که تقاضا کند که: أَنظِرنِي إِلي يَوم‌ِ يُبعَثُون‌َ و بگويد: فَبِعِزَّتِک‌َ لَأُغوِيَنَّهُم أَجمَعِين‌َ و بگويد: لَآتِيَنَّهُم مِن بَين‌ِ أَيدِيهِم وَ مِن خَلفِهِم
جلد 17 - صفحه 63
وَ عَن أَيمانِهِم وَ عَن شَمائِلِهِم وَ لا تَجِدُ أَکثَرَهُم شاکِرِين‌َ که گناهان تمام آنها را هم بگردن بگيرد و مشمول خطاب: لَأَملَأَن‌َّ جَهَنَّم‌َ مِنک‌َ وَ مِمَّن تَبِعَک‌َ مِنهُم أَجمَعِين‌َ شود و باز توبه نکند و پشيمان نشود و دست از کارش بر ندارد، و از اينکه نمره در منافقين صدر اول اسلام داريم که چه اندازه اضلال کردند.
الَّذِين‌َ آمَنُوا قَد أَنزَل‌َ اللّه‌ُ إِلَيکُم تخصيص بمؤمنين با اينکه پيغمبر اسلام مبعوث بر کافه جن و انس است براي اينکه است که فقط مؤمنين بهره برداري ميکنند و اما کفار باعث زيادتي خسارت آنها ميشود چنانچه ميفرمايد: وَ نُنَزِّل‌ُ مِن‌َ القُرآن‌ِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحمَةٌ لِلمُؤمِنِين‌َ وَ لا يَزِيدُ الظّالِمِين‌َ إِلّا خَساراً اسراء آيه 84.
ذِکراً نوع مفسرين گفتند: مراد از ذکر قرآن مجيد است بقرينه و ننزل که قرآن را نازل فرمود و يکي از اسامي قرآن ذکر است چنانچه ميفرمايد: وَ هذا ذِکرٌ مُبارَک‌ٌ أَنزَلناه‌ُ انبياء آيه 51، و ميفرمايد: أَ وَ عَجِبتُم أَن جاءَکُم ذِکرٌ مِن رَبِّکُم عَلي رَجُل‌ٍ مِنکُم اعراف آيه 61 و 67 و غير اينها لکن در اخبار اهل بيت فرمودند مراد از ذکر حضرت رسالت است و استشهاد فرمودند بآيه شريفه: فَسئَلُوا أَهل‌َ الذِّکرِ إِن کُنتُم لا تَعلَمُون‌َ نحل آيه 45، انبياء آيه 7. و فرمودند: مائيم اهل ذکر که اهل رسول اللّه هستيم.
جلد 17 - صفحه 64
اقول: شاهد بر فرمايشات در اينکه اخبار از خود اينکه آيه ميتوان استفاده کرد يکي کلمه.
رَسُولًا که بعد (ذکرا) فرموده که ذکر و رسول يکي است و ديگر کلمه.
يَتلُوا که تلاوت کننده همان ذکر و رسول است نفس قرآن تلاوت ميشود نه تلاوت ميکند.
عَلَيکُم بر شما مؤمنين زيرا کفار فرار ميکنند چنانچه ميفرمايد: وَ إِذا تُتلي عَلَيه‌ِ آياتُنا وَلّي مُستَکبِراً کَأَن لَم يَسمَعها کَأَن‌َّ فِي أُذُنَيه‌ِ وَقراً فَبَشِّره‌ُ بِعَذاب‌ٍ أَلِيم‌ٍ لقمان آيه 6.
آيات‌ِ اللّه‌ِ مُبَيِّنات‌ٍ آيات قرآني که هر کدام دليل روشن و معجزه باقيه مبين حقايق است: بَل هُوَ آيات‌ٌ بَيِّنات‌ٌ فِي صُدُورِ الَّذِين‌َ أُوتُوا العِلم‌َ وَ ما يَجحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الظّالِمُون‌َ عنکبوت آيه 49.
لِيُخرِج‌َ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ مِن‌َ الظُّلُمات‌ِ إِلَي النُّورِ لام غرض است يعني نزول رسول و تلاوت او آيات بينات را براي اينکه است که اهل ايمان و اعمال صالحه را از ظلمات کفر و شرک و ضلالت و جهالت بيرون آورد بسوي نور ايمان و نور علم و نور اعمال صالحه.
اما نور ايمان ميفرمايد: يَوم‌َ تَرَي المُؤمِنِين‌َ وَ المُؤمِنات‌ِ يَسعي نُورُهُم بَين‌َ أَيدِيهِم وَ بِأَيمانِهِم حديد آيه 12.
و اما نور علم:
(العلم نور يقذفه اللّه في قلب من يشاء).
اما ظلمات کفر و شرک ميفرمايد: ذَهَب‌َ اللّه‌ُ بِنُورِهِم وَ تَرَکَهُم فِي ظُلُمات‌ٍ لا يُبصِرُون‌َ صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَرجِعُون‌َ بقره آيه 16 و 17، و ميفرمايد: اللّه‌ُ وَلِي‌ُّ الَّذِين‌َ آمَنُوا يُخرِجُهُم مِن‌َ الظُّلُمات‌ِ إِلَي النُّورِ وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَولِياؤُهُم‌ُ الطّاغُوت‌ُ يُخرِجُونَهُم مِن‌َ النُّورِ إِلَي الظُّلُمات‌ِ أُولئِک‌َ أَصحاب‌ُ النّارِ هُم فِيها خالِدُون‌َ بقره آيه 257.
وَ مَن يُؤمِن بِاللّه‌ِ که ايمان بجميع عقايد حقه که از جانب الهي و آيات قرآني و بيانات پيغمبر (ص) بما رسيده.
جلد 17 - صفحه 65
وَ يَعمَل صالِحاً که بواجبات شرعي عمل نمايد و از محرمات کبار پرهيز کند.
يُدخِله‌ُ جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ مکرر تفسير شده و معني کمال وضوح دارد.
خالِدِين‌َ فِيها أَبَداً که يکي از ضروريات دين است مسأله خلود که منکرش کافر و مرتد ميشود.
قَد أَحسَن‌َ اللّه‌ُ لَه‌ُ رِزقاً اما در دنيا از طيبات زرق از ممر حلال و در آخرت از اطعمه بهشتي.
تنبيه: براي توضيح اينکه آيه شريفه به يک مثال قناعت ميکنيم و قبلا هم بيان شده و آن اينست که قلب انساني بمنزله بيت است که مورد توجه روح انساني است کأنه مرکز و مسکن او است و عقل بمنزله آينه است که در او حقايق مشهود ميشود و علم بمنزله نوري است که قلب را روشن کرده که بتوسط او حقايق را مشاهده کنند، و لکن چند طايفه از اينکه فيض محروم‌اند اول: جاهل که قلب او تاريک است بظلمات جهل، دوم: کور که کفر و شرک چشم و گوش و زبان را گرفته صم بکم عمي فهم لا يفقهون، سوم: نور هست چشم هست لکن روي چشم بسته شده دنيا و زخارف دنيا و حب رياست روي چشم را محکم بسته حقايق را درک نميکند، چهارم: روي آينه سياه شده بکثرت معاصي حقايق مستور گشته کسي درک حقايق ميکند که علم داشته باشد ايمان باشد آلوده بدنيا نشده باشد قلب بمعاصي سياه نشده باشد.