اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
اللّه‌ُ الَّذِي خَلَق‌َ سَبع‌َ سَماوات‌ٍ وَ مِن‌َ الأَرض‌ِ مِثلَهُن‌َّ يَتَنَزَّل‌ُ الأَمرُ بَينَهُن‌َّ لِتَعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ وَ أَن‌َّ اللّه‌َ قَد أَحاطَ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عِلماً «12»
خداوند آن خدايي است که خلق فرمود هفت آسمان را و از زمين مثل آنها را نازل ميفرمايد بين آنها امر و دستور و فرمان خود را براي اينکه بدانيد که خدا بر هر چيزي قدرت دارد و اينکه علم او احاطه به هر چيزي دارد.
اللّه‌ُ الَّذِي خَلَق‌َ سَبع‌َ سَماوات‌ٍ مکرر گفته‌ايم: اينکه هفت آسمان هر يک قسمتي از اينکه فضاي وسيع است که در آنها اينکه کرات جويه بقدرت کامله الهيه از شمس و قمر
جلد 17 - صفحه 66
و کواکب بدون ستون و عمد مستقر شده از سيارات و ثوابت و بسا بعض اينکه کرات چندين هزار برابر کره زمين هستند و بواسطه بعد آنها از کره زمين کوچک بنظر ميآيند و در هر قسمتي از اينکه فضا آثار مخصوصه قرار داده شده و هر کدام از اينکه کرات هم آثار بالخصوص دارند نه آنکه حکماء قديم گفتند که آسمانها جسم صيقلي هستند که سطح محدب هر يک مماس با سطح مقعر فوق است و اينکه کرات مثل ميخ در آنها کوبيده شده که بالحس و الوجدان خلاف آن و بطلان اينکه قول مشهود شده و اخبار اهل بيت هم بر خلاف آن قائم شده.
وَ مِن‌َ الأَرض‌ِ مِثلَهُن‌َّ نوع مفسرين گفتند: مراد اينکه هفت زمين است و در بعض ادعيه قنوت هم دارد:
«و رب الارضين السبع»
و در بعض اخبار هم دارد که زير هر آسماني يک زميني هست هفت زمين زير هفت آسمان، بعضي گفتند همين زمين هفت طبقه دارد تا تخوم ارض و هر طبقه آثاري دارد.
اقول: سرتاسر قرآن آنچه از آسمان و زمين ذکر فرموده آسمان را بلفظ جمع در بسياري از موارد ذکر فرموده و زمين را مفرد بيان کرده فقط در اينکه آيه فرموده: وَ مِن‌َ الأَرض‌ِ مِثلَهُن‌َّ و مماثلت در اينکه نيست که در عدد مثل آنها باشد بلکه ممکن است وجه تشبيه اينکه باشد که همين نحوي که اينکه کرات جويه که گفتيم مراد از سماوات طبقات فضاي همين کرات جويه است اينها در جو اينکه فضاي وسيع بقدرت کامله حق نگهداشته شده بدون عمد و ستون و از براي هر يک حرکت است در مدار خود همين نحو کره زمين و آب را هم براي او در جو اينکه فضا نگاه‌داري کرده و براي او هم حرکت وضعي و انتقالي قرار داده که همين نحوي که حرکات آنها آثاري دارد حرکت کره زمين هم آثاري دارد.
و اما دعاء که مي‌گويي
(و رب الارضين السبع)
اشاره بقطعات زمين است که هر قطعه يک آثار مخصوصه بخود دارد از حرارت و برودت و از توليد بعضي فواکه و حبوبات و از طول و صغر شب و روز و از توليد بعض معادن حتي افراد بشر در هر قطعه يک امتيازاتي دارند از حيث زبان و گفتار و از حيث رنگ سياه و سفيد و سرخ و زرد
جلد 17 - صفحه 67
و از حيث شکل و شمائل و از حيث خوراک و پوشاک و اشباه اينها چنانچه امروز قطعات زمين را بآسيا و اروپا و آفريقا و استراليا و امريکا و امثال اينها تقسيم ميکنند، و تعبير بجمع که ميفرمايد: ارضين در زبان شما هم هست که مي‌گوييد: اراضي هر قطعه را يک ارض حساب ميکنيد.
و اما اخبار اولا خبر واحد است و خبر واحد در باب غير احکام شرعيه حجت نيست و ثانيا سند معتبري ندارد، و ثالثا قابل توجيه است به بياني که مکرر گفته شده که مراد از هفت آسمان هفت طبقه فضا است و در هر طبقه کرات جويه مثل شمس و قمر و ساير ستارگان هستند که آن قسمت فضاء محيط بآن کرات هستند و لذا کرات بمنزله ارض هستند در آن فضا و فضا بمنزله آسمان هستند نسبت بکرات چنانچه کره زمين ما هم در اينکه قسمت فضا است. هذا ما عندنا و اللّه و رسوله و خلفائه اعلم بما قالوا يَتَنَزَّل‌ُ الأَمرُ بَينَهُن‌َّ نزول فرود آمدن از فوق است بسفل عکس صعود که عروج از سفل است بفوق، امر فرامين و دستورات است، بينهن بين آسمانها و کرات جويه و ملائکه و ساير مخلوقات الهيه که از مقام شامخ الهيه بجميع موجودات سماويه و ارضيه ميرسد بملائکه که هر دسته آنها موظف بوظائفي هستند بکرات جويه که هر کدام مأمورند در حرکت دوريه و حرکت مستقيمه بمستقر خود که ميفرمايد:
وَ الشَّمس‌ُ تَجرِي لِمُستَقَرٍّ لَها يس آيه 38، بکوه: يا جِبال‌ُ أَوِّبِي مَعَه‌ُ بآهن وَ أَلَنّا لَه‌ُ الحَدِيدَ بطيور: وَ حُشِرَ لِسُلَيمان‌َ جُنُودُه‌ُ مِن‌َ الجِن‌ِّ وَ الإِنس‌ِ وَ الطَّيرِ بباد: و سخرنا له الريح سبأ آيه 10، نمل آيه 17. وَ أَمّا عادٌ فَأُهلِکُوا بِرِيح‌ٍ صَرصَرٍ عاتِيَةٍ سَخَّرَها عَلَيهِم سَبع‌َ لَيال‌ٍ وَ ثَمانِيَةَ أَيّام‌ٍ الحاقه آيه 6 و 7. بزمين: يا أَرض‌ُ ابلَعِي ماءَک‌ِ بآسمان: يا سَماءُ أَقلِعِي هود آيه 46. بانس و جن تکاليف و دستورات دينيه، بحيوانات: وَ أَوحي رَبُّک‌َ إِلَي النَّحل‌ِ أَن‌ِ اتَّخِذِي مِن‌َ الجِبال‌ِ بُيُوتاً نحل آيه 70 و غير اينها.
لِتَعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ خطاب بمؤمنين است زيرا کفار و مشرکين با اينکه همه آثار معذلک خدا را قادر بر کل شي‌ء نميدانند، اما طبيعيين و دهريين هستند
جلد 17 - صفحه 68
بطبيعت ميدانند، اما يهود گفتند: يَدُ اللّه‌ِ مَغلُولَةٌ و اما نصاري و مشرکين مستند بآلهه خود و غير اينها ميدانند بسياري از افعال الهي را، و اما مؤمنين ميدانند که احدي غير از خدا مالک ذره‌اي نه در آسمان و نه در زمين نيستند: قُل‌ِ ادعُوا الَّذِين‌َ زَعَمتُم مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ لا يَملِکُون‌َ مِثقال‌َ ذَرَّةٍ فِي السَّماوات‌ِ وَ لا فِي الأَرض‌ِ وَ ما لَهُم فِيهِما مِن شِرک‌ٍ وَ ما لَه‌ُ مِنهُم مِن ظَهِيرٍ سبأ آيه 21.
و اما قدرت الهي اگر هزارها برابر اينکه مخلوقات خلق فرمايد در نزد او با خلقت يک مورچه تفاوت ندارد بمجرد اراده ايجاد ميشود، و اينکه آثار قدرت که در بسياري از آيات نشان ميدهد براي تنبه است که بحس مشاهده کنند و از اثر پي بمؤثر ببرند و الا کساني که معرفت بوجود مؤثر دارند احتياج باثر ندارند مثالي بزنم که مراتب معرفت سه درجه است يکي از اثر پي بمؤثر ميبرد از دود و بوي سوختني علم بوجود آتش دارد، درجه دوم آتش را ميبيند، درجه سوم ميان آتش است و ميسوزد
يا من دل علي ذاته بذاته أ لغيرک من الظهور ما ليس لک! عميت عين لا تراک
و امثال اينها.
وَ أَن‌َّ اللّه‌َ قَد أَحاطَ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عِلماً چون علم عين ذات است و ذات صرف وجود است ازلا و ابدا غير متناهي نه اول دارد و نه آخر و حاوي جميع مراتب وجود است احاطه بجميع مراتب وجود دارد از ثري تا ثريا از عالم لاهوت تا عالم ناسوت.
هذا آخر ما وفقنا اللّه في تفسير سورة الطلاق و نسأله أن يوفقنا لتفسير بقية السور بلطفه و کرمه و عنايته و يتلوه ان شاء اللّه تعالي تفسير سورة التحريم بيد اقل الخليقة السيد عبد الحسين المدعو بالطيب.
جلد 17 - صفحه 69
سورة التحريم مدنية اثنتا عشر آية
حمدا علي نعمائه و توفيقاته و تاييداته، و الصلاة علي انبيائه و خلفائه، و اللعن علي اعدائه الي يوم لقائه.