تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ «3» کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ‌: بزرگ است از روى شدت و غضب نزد خداى تعالى، أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ‌: آنکه بگوئيد آنچه نخواهيد کرد، و اين غايت غضب و نهايت شدت است در پيشگاه الهى که بگوئيد آنچه عمل نکنيد. تنبيه: اين مقدمه ثابت شده که آيات قرآنى، عبرت به عموم لفظ است نه خصوص سبب. بنابراين آيه شريفه شامل است عموم مکلفين را تا قيامت، و توبيخ و مذمت نسبت به آنان که به گفتار خود رفتار نکنند. و قول بدون فعل، بر دو قسم است: 1- آنکه گويد کرده‌ام و حال آنکه نکرده باشد، و اين قول قبيح و مذموم است عقلا و شرعا. 1- آنکه اين کار را خواهم کرد و نکند، و اين نيز به دو طريق است: 1- آنکه عازم بر اينکه به فعل نياورد، و اين مثل اول مذموم و قبيح است. 2- آنکه عزم او مطابق با قول و جازم باشد که بجا آورد، لکن نمى‌داند در ثانى الحال به فعل آن موفق خواهد شد يا نه؛ در مظنه کذب است. پس سزاوار آنکه اين قسم را مقترن به لفظ انشاء اللّه نمايد. پس هر که سخنى گويد و نکند، در اين عتاب داخل است. بنابراين علما و خطباء و وعاظ که مردم را ارشاد و هدايت نمايند، خيلى بايد مواظب باشند که خود را در اين توبيخ داخل نکنند. مروى است يکى از اکابر را گفتند: ما را موعظه فرما. جواب نداد ثانيا گفتند و التماس نمودند، گفت: أ تأمرونني ان اقول ما لا افعل و استعجل مقت اللّه: آيا امر مى‌کنيد مرا چيزى بگويم که خود به آن عمل ننمايم، و به جهت آن، غضب خدا را بر خود نازل سازم. و در احاديث معراجيه- قال رسول اللّه: صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: مررت ليلة أسرى بى على اناس تقرض شفاهم بمقاريض من نار، فقلت: من هؤلاء جلد 13 - صفحه 145 يا جبرئيل؟ قال: خطباء من اهل الدّنيا ممّن کانوا يأمرون النّاس و ينسون انفسهم. فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: مرور کردم شبى که مرا به معراج بردند، بر مردمى که مى‌چيدند لبهاى آنها را به مقراضهاى‌ «1» آتشين. پرسيدم کيستند اى جبرئيل؟ گفت: ايشان خطباى اهل دنيا هستند که امر مى‌کردند مردمان را به نيکوئى، و حال آنکه فراموش مى‌نمودند نفسهاى خود را.