تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ يا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِي وَ قَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْکُمْ فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ «5»
بعد از آن به جهت تسليت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در شکيبائى بر تکذيب امت، ثبات حضرت موسى عليه السّلام را فرمايد:
وَ إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ: و ياد بياور زمانى را که گفت موسى عليه السّلام مر قوم خود را که بنى اسرائيل بودند، يا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِي: اى گروه من چرا اذيت مى‌کنيد مرا به نشنيدن فرمان من و انکار نمودن آيات و معجزات و اظهار افترا و بهتان به من؛ چه ايشان گاهى او را ساحر مى‌گفتند، و زمانى او را مجنون، و وقتى اسناد برص، و گاهى نسبت قتل هارون به او مى‌دادند. وَ قَدْ تَعْلَمُونَ: و حال آنکه به يقين مى‌دانيد، أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْکُمْ: بدرستى که من پيغمبر خدايم به سوى شما با معجزات بينه بر صحت رسالت خود، و شما را شبهه‌اى نيست در صدق نبوت من. و رسول بايد مکرم و محترم باشد، پس احترام مرا مرعى داريد و دست از آزار من برداريد. با وصف بر اين، دست از اذيت برنداشتند. فَلَمَّا زاغُوا: پس آن هنگام که اعراض کردند از قبول فرمان موسى عليه السّلام با وجود ادلّه باهره و معجزه قاهره بر صدق او، أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ:
«1» مدرک ياد شده.
جلد 13 - صفحه 147
بگردانيد خدا دلهاى آنها را از استقامت يقين.
تبصره: اين مطلب محقق گرديده که ذات الهى از قبايح منزه و مبرى مى‌باشد. بنابراين ازاغه که ميل دادن و برگردانيدن از حق باشد، شايسته مقام سبحانى نيست؛ پس به يکى از وجوه مؤول باشد: 1- آنکه چون اعراض از حق در قلوب آنان متمکن شده که به هيچ وجه متنبّه نگردند، لذا در باديه خذلان واگذاشته شدند. 2- آنکه به جهت فرط عناد و طغيان که مانع است از الطاف هاديه حضرت سبحان و بيرون رفتن از دائره فرمان، تخليه فرمود و ايشان را به حال خود واگذاشت. 3- ارسال رسل و انزال کتب از جانب خداوند منان، دال است بر آنکه غرض حضرت سبحان ارشاد و هدايت بندگان و دعوت به سعادت ابديه جنان است، لکن اين جماعت به سوء اختيار اعراض از حق و صراط مستقيم نموده، خود را محروم از رستگارى، و لا جرم قلوب آنان از استقامت بازداشته شد.
وَ اللَّهُ لا يَهْدِي: و خداى تعالى هدايت نفرمايد به اجبار، الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ:
گروه بيرون رفتگان از دائره فرمان به جهت فرط عناد و طغيان را.