اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ قال‌َ عِيسَي ابن‌ُ مَريَم‌َ يا بَنِي إِسرائِيل‌َ إِنِّي رَسُول‌ُ اللّه‌ِ إِلَيکُم مُصَدِّقاً لِما بَين‌َ يَدَي‌َّ مِن‌َ التَّوراةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُول‌ٍ يَأتِي مِن بَعدِي اسمُه‌ُ أَحمَدُ فَلَمّا جاءَهُم بِالبَيِّنات‌ِ قالُوا هذا سِحرٌ مُبِين‌ٌ «6»
و ياد کن زماني که فرمود عيسي پسر مريم خطاب به بني اسرائيل که مبعوث بر آنها شده بود اي بني اسرائيل محققا من فرستاده خداي متعال هستم بسوي شما و تصديق کننده‌ام از براي پيغمبري که قبل از من بود که موسي باشد و کتاب او که تورات باشد و بشارت دهنده‌ام برسولي که بيايد بعد از من اسم او احمد است، پس چون آمد اينها را آن پيغمبر با معجزات باهرات گفتند: اينکه سحر آشکارا است.
کلام: در اينکه آيه در چند جمله واقع مي‌شود.
جمله اولي: وَ إِذ قال‌َ عِيسَي ابن‌ُ مَريَم‌َ يا بَنِي إِسرائِيل‌َ إِنِّي رَسُول‌ُ اللّه‌ِ إِلَيکُم نظر باين که دين و شريعت ابراهيم پس از او باقي بود در دو طايفه از اولاد ابراهيم بني اسماعيل و بني اسرائيل امّا در بني اسماعيل باقي بود تا زمان بعثت حضرت رسول (ص) و دوازده وصي داشت که آخري آنها حضرت ابي طالب پدر امير المؤمنين بود، و امّا در بني- اسرائيل باقي بود تا زمان بعثت موسي که نسخ شد، و دين موسي باقي بود تا زمان عيسي که نسخ شد و دين عيسي تا زمان حضرت خاتم که نسخ شد، لذا عيسي مي‌فرمايد: من ناسخ شريعت موسي هستم و رسول خدا بر شما بني اسرائيل.
جمله دوم: وظيفه تمام انبياء است که تصديق انبياء سلف را بکنند، چنانچه قرآن در بسياري از سور خبر مي‌دهد و شرح حال آنها را بيان مي‌فرمايد از آدم شيث ادريس الياس نوح ابراهم اسماعيل اسحاق يعقوب يوسف لوط شعيب موسي
جلد 16 - صفحه 514
زکريا يحيي يونس ذا الکفل عيسي داود سليمان و غير اينها، بلکه بسيار از آنها را بطور کلّي خبر داده که مي‌فرمايد وَ لَقَد أَرسَلنا رُسُلًا مِن قَبلِک‌َ مِنهُم مَن قَصَصنا عَلَيک‌َ وَ مِنهُم مَن لَم نَقصُص عَلَيک‌َ مؤمن آيه 78. لذا مي‌فرمايد: مُصَدِّقاً لِما بَين‌َ يَدَي‌َّ مِن‌َ التَّوراةِ چون صحف انبياء قبل از موسي دست رس احدي نبود و تورية اوّل کتابي است که بر موسي نازل شد الواح آن.
جمله سوّم: اينکه که تمام انبياء سلف مکلّف بودند که بشارت بآمدن پيغمبر خاتم (ص) بدهند، چنانچه مي‌فرمايد: وَ إِذ أَخَذَ اللّه‌ُ مِيثاق‌َ النَّبِيِّين‌َ لَما آتَيتُکُم مِن کِتاب‌ٍ وَ حِکمَةٍ ثُم‌َّ جاءَکُم رَسُول‌ٌ مُصَدِّق‌ٌ لِما مَعَکُم لَتُؤمِنُن‌َّ بِه‌ِ وَ لَتَنصُرُنَّه‌ُ قال‌َ أَ أَقرَرتُم وَ أَخَذتُم عَلي ذلِکُم إِصرِي قالُوا أَقرَرنا قال‌َ فَاشهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُم مِن‌َ الشّاهِدِين‌َ آل عمران آيه 75.
لذا مي‌فرمايد: وَ مُبَشِّراً بِرَسُول‌ٍ يَأتِي مِن بَعدِي اسمُه‌ُ أَحمَدُ اسامي مقدّسه حضرت رسالت بسيار است در بعض اخبار دارد
(هو في السماء احمد و في الارض ابي القاسم محمّد (ص))
و کلمه احمد افعل التفضيل است و دو معني کرده‌اند بمعني اسم فاعلي و بمعني مفعولي.
امّا بمعني فاعلي يعني او بيشتر و بالاتر از انبياء و ملائکه و مقرّبان حمد الهي مي‌کند. و بمعني مفعولي يعني مقام و رتبه و شئونات و قرب بمقام ربوبي او بيشتر است از تمام انبياء و ملائکه و مقربان درگاه الهي و اينکه معناي دوّم اقرب بنظر مي‌آيد بقرينه آيه شريفه که مي‌فرمايد: وَ مِن‌َ اللَّيل‌ِ فَتَهَجَّد بِه‌ِ نافِلَةً لَک‌َ عَسي أَن يَبعَثَک‌َ رَبُّک‌َ مَقاماً مَحمُوداً بني اسرائيل آيه 81. که مقام محمود اختصاص بآن حضرت دارد که تمام انبياء و ملائکه تمجيد ميکنند و احتياج بشفاعت او دارند در بهشت شفاعت کند آنها را بر ارتفاع درجه و زيادتي رتبه و عصات مؤمنين هم که بشفاعت او نجات پيدا کنند، و اسامي آن حضرت بسيار است، و اما بشارت عيسي را در مجلّد اوّل کلم الطّيب در باب نبوّت خاصّه از کتب يهود و نصاري که آنها کتب وحي ميدانند و نمي‌توانند انکار کنند مخصوصا همين تورية رائج و همين اناجيل نصاري بشارتهايي که بوجود مقدس او داده‌اند نقل کرده‌ايم حتّي يهود قبل از بعثت آمدند مدينه و بأهل مدينه بشارت ميدادند و چون حضرت مبعوث شد
جلد 16 - صفحه 515
ديدند از بني اسرائيل نيست انکار کردند. فَلَمّا جاءَهُم بِالبَيِّنات‌ِ قالُوا هذا سِحرٌ مُبِين‌ٌ همين نسبت‌هايي که کفّار بتمام انبياء ميدادند که معجزات آنها را سحر ميگفتند و آنها را ساحر و مجنون و کذّاب و مفتري مي‌شمردند.