تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ آخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ «3»
وَ آخَرِينَ مِنْهُمْ: «عطف بر اميين» يعنى مبعوث ساخت او را در ميان جماعتى ديگر از ايشان، لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ: که هنوز ملحق نشده‌اند به ايشان، اما لاحق خواهند شد و در عقب ايشان خواهند آمد. مراد تابعين‌اند. وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ: و او است غالب بر همه، و استوار در اقوال و افعال.
تنبيه: در روايت صحيحه وارد شده که چون اين آيه نازل شد، اصحاب گفتند: يا رسول اللّه اينها چه کسانند؟ حضرت دست مبارک بر دوش سلمان رضوان اللّه عليه نهاد، و فرمود: لو کان الايمان منوطا فى الثّريّا لنالته رجال من هؤلاء «1»: اگر ايمان به ثريا بسته باشد، هر آينه او را فراگيرند مردانى که از اين جماعت باشند، يعنى اهل عجم.
عبد الرحمن بن ليلى روايت کند که رسول فرمود: خواب ديدم که مى‌روم و گوسفندان سياه در عقب من مى‌آيند، و از عقب آنها گوسفندان خاکى رنگى پديد آمدند، و متابعت کردند؛ تعبير آن چه باشد؟ حضرت امير المؤمنين عليه السّلام گفت: من تعبير آن مى‌دانم، عرب مسخّر تو شوند، بعد از آن عجم نيز سر خط فرمان تو نهاده، اسلام آرند. حضرت فرمود: جبرئيل، همين را تعبير نمود. «2» از سعيد بن جبير مروى است که: هم العرب و کلّ من لا يتکلّم بلغتهم من
«1» منهج الصادقين، جلد 9، صفحه 274.
«2» مدرک ياد شده.
جلد 13 - صفحه 163
الاعاجم فان النّبى مبعوث الى من شاهده و الى من بعدهم من العرب و العجم، يعنى: اين جماعت عربند، و تمام آنانکه تکلم ننمايند به لغت عرب از عجمها.
پس بدرستى که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مبعوث شد بر هر که مشاهده نمود آن حضرت را، و به هر که بعد از ايشان است از عرب و عجم. و اين قول از امام محمد باقر عليه السّلام نيز مروى است. «1»