تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها کَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ «5»
«1» مدرک ياد شده، صفحه 275.
«2» به نقل از نور الثقلين، جلد 5، صفحه 324، حديث 24.
جلد 13 - صفحه 164
بعد از ذکر رسالت رسول، در مذمت حاملين تورات و قراء و حفاظ آن فرمايد به سبب کتمان وصف حضرت و بشارت قدوم آن سرور به بيان ضرب المثل:
مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ: مثل آنانکه حل نموده‌اند علم تورات را، يعنى مأمور شدند که بياموزند و بخوانند آن را و بار تکليف را بردارند و به آن عمل کنند، و ايشان ياد گرفتند و قرائت آن کردند، ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها: بعد از آن بر نداشتند آن را، يعنى عمل به آن ننمودند و بدانچه در آن نفع نبردند به عمل کردن به آن، بلکه کتمان نمودند وصف حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اخبار به آمدن او را، کَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً: مانند مثل دراز گوش است در حالتى که برمى‌دارد کتابهاى بزرگ گران‌بار از علوم را، يعنى در حمل آن رنج مى‌کشد و تعب بسيار مى‌بيند، لکن نمى‌داند که آنچه حمل بر او کرده‌اند چه چيز است، و به غير از زحمت و سختى، نفعى و فايده‌اى به او نرسد. همچنين آنکه تلاوت کتاب آسمانى کند و حفظ آن نمايد و تعقل در آن ننمايد و عمل به آن نکند، با اين چهارپا مساوى باشد. بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ: بد مثل گروهى است مثل کسانى که، کَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ:
تکذيب کردند به آيتهاى خدا و حجتهاى او که دالند بر صحت نبوت سيد انبياء، مراد آيات تورات و قرآن است. وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ: و خدا هدايت نفرمايد به اجبار و اکراه، گروه ستمکاران را که به سبب عناد با خدا و رسول، به نفس خود ظلم کردند و از طريق حق تجاوز نموده، گمراه شدند به سوء اختيار خود. مراد آنکه حق تعالى به سبب عناد و طغيان مکذبان، تخليه ايشان کند و به حال خود وا مى‌گذارد و الطافى که در حق مؤمنان کرامت فرمايد، آنها را از آن محروم سازد. يا در آخرت ثواب به ايشان ندهد و راه بهشت به آنها ننمايد، به
جلد 13 - صفحه 165
سبب آنکه در دنيا از راه حق منحرف شدند.
تنبيه: آيه شريفه گرچه در مذمت اهل تورات است که به کتاب آسمانى عمل ننمودند، لکن مفاد آيه شامل است اهل قرآن را که به کتاب آسمانى عمل ننمايند. و تمثيل به آنها يکى است، زيرا آنانکه حافظ و قارى قرآن باشند لکن در مقام عمل به فرامين آن، آثار بر آنها مترتب نشود، مانند چهارپائى خواهند بود که حامل کتب سماويه باشد، چنانچه آن حيوان جز زحمت و سختى حمل، نفعى براى او ندارد؛ اين جماعت را هم جز وبال و خسران قرآن براى آنها نخواهد بود، بلکه در باره آنها فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم:
1- ما آمن بالقرآن من استحلّ محارمه: «1» ايمان نياورده به قرآن کسى که حلال داند محرّمات قرآن را.
2- فرمود: کم من قارى‌ء القرآن و القرآن يلعنه: «2» چه بسيار از قرائت کنندگان قرآن و حال آنکه قرآن لعنت کند او را.
3- در ذيل حديثى فرمايد: و شر الناس من يقرء القرآن و لا يرعوى عن شي‌ء به: و بدترين مردمان کسى است که بخواند قرآن را و مراعات نکند چيزى را به آن قرائت.
و در تحت اين آيه داخل است هر که مسائل شرعيه بداند و به آن عمل نکند، زيرا ثمره و نتيجه علم، عمل است. فرمود حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: 1- العلم الّذى لا يعمل به کالکنز الّذى لا ينفق منه، اتعب صاحبه نفسه فى جمعه و لم يصل الى نفعه. علمى که عمل نشود به آن، مانند گنجى است که انفاق نشود از آن، که به زحمت انداخته صاحب او [نفسش را] در جمع آن، و نرسد به سوى او فايده آن.
«1» بحار الانوار، جلد 92، صفحه 185، حديث 23.
«2» مدرک ياد شده، حديث 24.
جلد 13 - صفحه 166
2- قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: مثل الّذى يعلم الخير و لا يعمل به مثل السّراج يضى‌ء للناس و يحرق نفسه. فرمود: مثل کسى که تعليم نمايد خير را و عمل نکند به آن، مثل چراغى است که روشنائى دهد مردم را و مى‌سوزاند خود را.
3- قال عليه السّلام: اشدّ النّاس عذابا عالم لا ينتفع من علمه بشي‌ء. فرمود:
سخت‌ترين عذاب روز قيامت، براى عالمى است که منتفع نشود به چيزى از علمش.