تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ تَثْبِيتاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ کَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصابَها وابِلٌ فَآتَتْ أُکُلَها ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْها وابِلٌ فَطَلٌّ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (265)
بعد از آن مثلى براى منفق و مخلص بيان فرمايد:
«1» بحار الانوار، جلد 72، صفحه 295، حديث 19.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 484
وَ مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمُ: و مثل آنانکه انفاق مى‌کنند به اعتقاد صحيح و اخلاص مال‌هاى خود را در خيرات و مبرات، ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ: براى طلب خشنودى خدا، وَ تَثْبِيتاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ: و به جهت تصديق ايشان به اسلام و قوت يقين و بصيرت و يقين داشتن بجزا و پاداش که صدور يافته، اين تصديق و تثبيت از نفسهاى آنها. يا تثبيت به معنى اخلاص و توطين است، يعنى به جهت خالص ساختن انفاق براى خدا و اطمينان بر جزا که صدور يافته اين دو از نفوس آنها، کَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ: مانند بوستانى است پر از اشجار و اثمار که واقع باشد به موضع بلندى که تابش آفتاب زودتر به آن رسد و باد بيشتر وزيده و ميوه‌جاتش از آفت دورتر و در نضارت و طراوت بمرتبه کمال است.
أَصابَها وابِلٌ: برسد به آن باران بزرگ قطره، فَآتَتْ أُکُلَها ضِعْفَيْنِ: پس بار آورد ميوه خود را در حالى که دو برابر باشد، يعنى به يک سال چندان ميوه دهد که باغات ديگر به مدت دو سال بار آورند. از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که مضاعف شود ميوه‌جات آن، چنانچه مضاعف شود اجر کسى که انفاق کند مال خود را. «1» فَإِنْ لَمْ يُصِبْها وابِلٌ فَطَلٌ: پس اگر نرسد آن باغ را باران عظيم القطره، پس بدو رسد باران ضعيف، اين قدر نيز کافى است براى روئيدن و برودت هوا و ارتفاع مکان نمو ثمره آن. ملخص معنى آنکه نفقات اين جماعت زاکى و نامى نزد خدا و به هيچ وجه ضايع نمى‌شود اگرچه متفاوت باشد در کم و بيش و به اعتبار آنچه منضم به آن باشد از مزيت ثواب بر سبيل تفضل. وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ: و خداى تعالى به آنچه مى‌کنيد از روى اخلاص، يا ريا، بينا است و مناسب هر يک جزا خواهد داد. اين فرمايش تحذير است از ريا و ترغيب در اخلاص.
تبصره: محققين فرموده‌اند که در صدقه چهار حرف و هر کدام را
«1» مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 378.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 485
اشاره‌اى است: 1- (ص)- که صاد است يعنى منع کننده است صاحبش را از مکروهات دنيا و آخرت. 2- (د) دال است صاحبش را به سوى بهشت و نعيم ابدى. 3- (ق)- که موجب قرب صدقه دهنده است به خداى تعالى. 4- (ه)- که هادى صاحبش باشد از جانب خداى سبحان.
و نيز فرموده‌اند صدقه که با اخلاص باشد، پنج کلام را گويا باشد در عالم واقع نسبت به صاحبش: 1- آنکه کم بودم بسيار نمودى مرا. 2- کوچک بودم بزرگ کردى مرا. 3- دشمن بودم دوست نمودى مرا. 4- فانى بودم باقى داشتى مرا. 5- حافظ من بودى حافظ شدم تو را.