تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ يَوَدُّ أَحَدُکُمْ أَنْ تَکُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَ أَعْنابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ لَهُ فِيها مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ وَ أَصابَهُ الْکِبَرُ وَ لَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفاءُ فَأَصابَها إِعْصارٌ فِيهِ نارٌ فَاحْتَرَقَتْ کَذلِکَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآياتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ (266)
أَ يَوَدُّ أَحَدُکُمْ: (همزه براى انکار است) آيا دوست مى‌دارد يعنى دوست نمى‌دارد يکى از شما، أَنْ تَکُونَ لَهُ جَنَّةٌ: اينکه باشد براى او باغى، مِنْ نَخِيلٍ وَ أَعْنابٍ: از درخت خرما و انگور که تاکستان و نخلستان باشد، تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ: که جارى شود از زير درختان آن جويهاى آب، لَهُ فِيها مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ: براى صاحب باغ در آن بستانها از همه ميوه‌جات باشد نه همين خرما و انگور. و تخصيص اين دو به جهت فضيلت و شرف با کثرت منافع آنها است. يا مراد به ثمرات منافع است،
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 486
يعنى آن باغ مشتمل به انواع منفعتها باشد. وَ أَصابَهُ الْکِبَرُ: و حال آنکه فرارسيده باشد صاحب باغ را پيرى و کهن سالى که فقر و فاقه در اين سن سخت‌تر است. وَ لَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفاءُ: و مر او را در اين پيرى فرزندان خردسال ناتوان باشد که معيشت تمام آنها از اين باغ بوده باشد؛ چنين شخصى با اين وضعيت زندگانى، فَأَصابَها إِعْصارٌ: پس در اين هنگام برسد اين باغ پرميوه را گردباد که منعکس مى‌شود از زمين به آسمان و بر استداره «1» بهم پيچيده شود مانند عمود مثل پيچيدن جامه در حال فشردن، فِيهِ نارٌ فَاحْتَرَقَتْ: در آتشى باشد پس بسوزد يکمرتبه آن باغ به سبب آن باد سموم و صاحب باغ متحير و مبهوت بماند در کار خود.
وجه تمثيل: تشبيه آن کسى است که افعال نيک خود را مشوب ساخته به ريا و سمعه و آنچه خلاف رضاى خدا باشد، به حال صاحب چنين باغ پر از ميوه‌جات که با داشتن عائله خردسال عاجز و امرار زندگانى او از آن يک مرتبه باد سموم همه را نابود و او را به خاک سياه نشاند. وجه تشبيه بى‌بهره بودن و تحير و خسران است، يعنى چنانچه اين شخص با بسيارى نعمت و زيادى عائله و شدت احتياج يکمرتبه فاقد هستى گردد چقدر بر او دشوار و ناگوار خواهد بود، همچنين مرائى، روز قيامت باغستان عمل او به سبب نداشتن خلوص، نيست شود و با شدت احتياج به حال تحير و تأسف و حزن باقى ماند، اينست نتيجه اعمال رياکنندگان. نه کارى که يابند مزدى بر آن، نه حالى که ببينند نفعى بر آن.
ز ابر ريا برقى افروخته
همه کسب اعمالشان سوخته
کَذلِکَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآياتِ: چنانچه در باب صدقه و جهاد بيان فرمود، همچنين بيان مى‌فرمايد خدا براى شما آيات و نشانه‌هاى الطاف و احسان بى‌پايان خود را، لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ: براى اينکه تفکر
«1» استداره: گرد برآمدن، به شکل دايره بودن.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 487
کنيد در آن و از آن عبرت گرفته در عبادت و طاعت الهى غير را شريک نگردانيد و سعى نمائيد که اعمال را بر وجه خلوص بجاى آوريد.
قال النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم للمرائى ثلاث علامات: يکسل اذ کان وحده و ينشط اذا کان عنده احد، يحبّ ان يحمد فى جميع اموره «1»، فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: براى ريا کننده سه علامت است: 1- کسالت دارد وقتى که تنها است. 2- و نشاط دارد زمانى که نزد او کسى باشد. 3- دوست دارد که در تمام امور ستوده شود.