اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا بَنِي إِسرائِيل‌َ اذکُرُوا نِعمَتِي‌َ الَّتِي أَنعَمت‌ُ عَلَيکُم وَ أَنِّي فَضَّلتُکُم عَلَي العالَمِين‌َ (47)
(اي فرزندان يعقوب ياد کنيد نعمت مرا که بشما عطا فرمودم و اينکه شما را بر جهانيان برتري دادم).
در وجه تکرار جمله يا بَنِي إِسرائِيل‌َ اذکُرُوا نِعمَتِي‌َ الَّتِي أَنعَمت‌ُ عَلَيکُم چند وجه گفته‌اند.
بعضي گفتند براي تاکيد است چنانچه گفته ميشود «اذهب اذهب» «العجل العجل» و در سوره الرحمن آيه فَبِأَي‌ِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبان‌ِ بمنظور تذکر نعمت بسيار مکرر شده، و بعضي گفتند خطاب اول راجع بموجودين زمان خطاب است از نظر وظيفه خود آنها و خطاب دوم اگر چه بهمان موجودين زمان خطاب است ولي از جهت اسلاف آنها.
و ممکن است گفته شود آيات مکرره در قرآن بسيار است بخصوص در قصص انبياء سلف و امّتهاي گذشته و هر يک بموقع نزول خود داراي حکمت و فائده بوده است و اينکه دو آيه نيز ممکن است در دو موقع نازل شده باشد بنا بر اينکه اشکالي در تکرار آن نيست.
وَ أَنِّي فَضَّلتُکُم عَلَي العالَمِين‌َ در وجه فضيلت بني اسرائيل بر عالمين
1- سوره جاثيه آيه 31
جلد 2 - صفحه 23
با اينکه مسلّم است که پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم افضل انبياء و اوصياء او افضل اوصياء و کتاب و دين او افضل کتب و اديان و امت او افضل امت‌ها ميباشند، چند وجه گفته‌اند:
بعضي گفتند مراد عالمين زمان خودشان ميباشد نه همه زمانها، و بعضي گفتند مراد از عالمين جمع کثيري از مردمند نه همه آنها، و بعضي گفتند اطلاق افضليت با يک فضيلت هم سازش دارد و بني اسرائيل در يک يا چند فضيلت افضل از ديگران بوده‌اند اگر چه در بسياري از فضائل ديگران از آنها افضل بوده‌اند.
و تحقيق اينست که افضليت بمعني دارا بودن فضائل اخلاقي و اعتقادي و عبادي و جاه و منزلت و قرب بمقام ربوبي و نحو اينها مراد نيست بلکه مراد اتمام حجت بادلّه واضحه و براهين متقنه و معجزات باهره و نعم دنيويه از مال و ثروت و رياست و سلطنت و امثال اينهاست.
و واضح است که بني اسرائيل را پس از آنکه خداوند ببرکت حضرت موسي «ع» از اسارت و شکنجه فرعونيان نجات بخشيد و انواع معجزات را از قبيل «عصي و يد بيضاء و شکاف دريا و نجات آنها و غرق شدن فرعونيان و انفجار آب از سنگ و نزول من و سلوي و غير اينها»، براي هلاکت فرعونيان و هدايت بني اسرائيل بدست حضرت موسي اجراء فرمود و آنان را برياست و ثروت و سلطنت رسانيد اينان با وجود اينهمه اسباب و وسائل هدايت و متنعّم بودن بانواع نعمت، باز طريق کفر و معصيت و مخالفت با اوامر ولي‌نعمت و فرو رفتن در قذارت ماديت را پيش گرفتند، از اينکه جهت خداوند خطاب بآنها ميفرمايد: «من که اينهمه مواهب را بشما عنايت کردم و از اينجهت شما را بر جهانيان ترجيح دادم از مخالفت من و از روزي که فداء و وساطت و قبول نمودن کسي را بجاي ديگري در آن نيست بترسيد» و اللّه العالم.
24