اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَثَل‌ُ الَّذِين‌َ يُنفِقُون‌َ أَموالَهُم‌ُ ابتِغاءَ مَرضات‌ِ اللّه‌ِ وَ تَثبِيتاً مِن أَنفُسِهِم کَمَثَل‌ِ جَنَّةٍ بِرَبوَةٍ أَصابَها وابِل‌ٌ فَآتَت أُکُلَها ضِعفَين‌ِ فَإِن لَم يُصِبها وابِل‌ٌ فَطَل‌ٌّ وَ اللّه‌ُ بِما تَعمَلُون‌َ بَصِيرٌ (265)
وَ مَثَل‌ُ الَّذِين‌َ يُنفِقُون‌َ أَموالَهُم‌ُ ابتِغاءَ مَرضات‌ِ اللّه‌ِ ابتغاء از ماده بغي و بغي بکسر بمعني فجور و زنا است مثل وَ ما کانَت أُمُّک‌ِ بَغِيًّا مريم آيه 29، و بضم‌ّ بمعني طلب است مثل أَ فَغَيرَ دِين‌ِ اللّه‌ِ يَبغُون‌َ آل عمران آيه 77، و ابتغاء يعني طلبا لمرضات اللّه.
مرضات از رضا بمعني خشنوديست و رضاي الهي فوق درجات است چنانچه ميفرمايد وَ رِضوان‌ٌ مِن‌َ اللّه‌ِ أَکبَرُ ذلِک‌َ هُوَ الفَوزُ العَظِيم‌ُ توبه آيه 73.
و در مراتب قصد قربت گفته‌اند: 1- خوف از نار. 2- طمع بجنّة و رجاء ثواب. 3- شکر نعمت 4- حب‌ّ عبادت. 5- حسن طاعت.
6- تحصيل کمالات معنويّه و ارتفاع درجه. 7- قرب برحمت. 8- تحصيل رضاي حق. 9- حب‌ّ الهي. 10- استحقاق عبوديّت و بهمين مرتبه اشاره فرموده امير المؤمنين عليه السّلام در مناجاتش
الهي ما عبدتک خوفا من نارک و لا طمعا من جنّتک بل وجدتک اهلا للعبادة فعبدتک.
وَ تَثبِيتاً مِن أَنفُسِهِم ثبات قدم در امتثال اوامر الهي که هر چه باشد و هر مقدار که باشد کوتاهي نکند و در صراط مستقيم سير کند چنانچه نافرماني لغزش قدم است و خروج از صراط مستقيم است کَمَثَل‌ِ جَنَّةٍ بِرَبوَةٍ ربوة را تفسير کردند بزمين بلند مرتفع لکن بنظر ميآيد مراد زميني است که تراب زيادي داشته باشد که باصطلاح فارسي زمين پوک
جلد 3 - صفحه 44
ميگويند که ريشه اشجار در آن فرو ميرود و آب زيادي بخود ميگيرد و باعث رشد اشجار ميشود، در مقابل زمين صلد سخت که حاصل نميدهد چون از ماده رباء بمعني زيادتي است و اگر الّا و لا بد بگوئيم زمين مرتفع است مراد جائيست که بفارسي سراب ميگويند که اولا آب بآنجا ميرسد در مقابل ته آب که کمتر آب باو ميرسد أَصابَها وابِل‌ٌ که باران تند باو اصابت ميکند.
فَآتَت أُکُلَها ضِعفَين‌ِ بواسطه رشد که دارد دو برابر حاصل معمولي حاصل ميدهد يا آنکه در سال دو مرتبه حاصل ميدهد.
فَإِن لَم يُصِبها وابِل‌ٌ فَطَل‌ٌّ که اگر باران تندي هم باو نرسد خشک نميشود چون سر آب است و آب را در اعماق خود نگاه ميدارد چون طل‌ّ بمعني باران ضعيف است.
وَ اللّه‌ُ بِما تَعمَلُون‌َ بَصِيرٌ از نيّات و قلوب و بواطن شما خبر دارد و باعمال شما بينا است و بمقدار هر يک جزاء ميدهد چنانچه گفتند
الاعمال بالنيّات.