تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَيْها وَ تَرَکُوکَ قائِماً قُلْ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجارَةِ وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ «11»
شأن نزول: حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روزى خطبه جمعه مى‌خواند، ناگاه کاروان دحيه کلبى از شام رسيد با روغن زيت که بسيار داشت. و در مدينه قحطى بود. به سلامتى کاروان، طبل شادى زدند. چون آواز طبل به گوش حضار مجلس رسيد، به جهت بيع طعام، به يکديگر سبقت گرفته از مسجد بيرون رفتند، روى به کاروان شتافتند؛ به غير از دوازده نفر، کسى نماند. حضرت فرمود: به حق آن کسى که نفس من به يد قدرت او است، اگر همه بيرون مى‌رفتند، از اين وادى آتشى به سوى شما روان، و همه شما را مى‌سوزانيد؛ «1» مقارن اين حال آيه نازل شد:
وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً: و چون بينند کاروان تاجر را، أَوْ لَهْواً: يا لعبى را که طبل زدن و دست و بهم زدن که نشانه رسيدن کاروان است، انْفَضُّوا إِلَيْها: متفرق شوند از مجلس و بروند به سوى آن تجارت، وَ تَرَکُوکَ قائِماً: و بگذارند تو را در حال ايستاده بر منبر. از جابر بن عبد اللّه انصارى مروى است که مراد لهو، مزامير است، و دوازده نفر بيشتر باقى نماند، و من يکى از آنها بودم. و حضرت چون اين حال مشاهده نمود، فرمود: اگر اين جماعت هم بيرون مى‌رفتند، سنگها از آسمان به نام هر يک نازل و همه را هلاک نمودى. قُلْ ما عِنْدَ اللَّهِ: بگو اى پيغمبر آنچه در نزد خداست از ثواب نماز جمعه و استماع خطبه و لزوم
«1» مدرک ياد شده، صفحه 287.
جلد 13 - صفحه 174
مجلس پيغمبر، خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ: بهتر است و سودمندتر از استماع طبل و مزامير، وَ مِنَ التِّجارَةِ: و از نفع تجارت، چه فوايد مثوبات محقق و مخلد است، لکن منافع معاملات متوهّم و فانى باشد. وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ: و خدا بهترين روزى دهندگان است، پس روزى شما را به شما خواهد رسانيد، اگرچه شما به جهت امر الهى به طلب روزى نرويد و استماع خطبه نمائيد. پس توکل بر خدا نمائيد و روزى را از او طلب کنيد، نه به آنانکه به گمان شما روزى به شما رسانند، زيرا وقتى باشد، که از آنها نفعى به شما نرسد و مصلحت وقت ندانند، و در وقتى که محتاجيد نرسانند، و در وقتى که احتياج نداريد بدهند. پس متوجه خالق و رازق خود شويد که تمام مصالح و مفاسد امور را داند و روزى را به شما رساند، اگرچه مخالفت امر او را نمائيد.
عبرت: يکى از خلفاى بغداد بهلول را گفت: مى‌خواهى تو را روزى مقرر نمايم تا از دغدغه آن راحت شوى؟ بهلول گفت: قبول مى‌کردم اگر چند چيز مانع نشدى: 1- آنکه تو ندانى مرا چه مى‌بايد. 2- نشناسى که مرا کى بايد.
3- معلوم ندارى که مرا چند بايد، لکن حق تعالى کافى روزى من است. اين همه مى‌داند، و از روى حکمت کامله به من مى‌رساند. و ديگر آنکه شايد تو بر من غضب کنى و آن وظيفه را از من قطع کنى، و حق تعالى به سبب گناه، روزى از من باز نگيرد.
جلد 13 - صفحه 175
سوره شصت و سوم (المنافقين)
سورة المنافقين: اين سوره مبارکه مدنى است به اجماع امت.
عدد آيات: يازده آيه است.
عدد کلمات: يکصد و هشتاد.
عدد حروف: هفتصد و هفتاد و شش.
ثواب تلاوت آن: در سوره جمعه مذکور شد.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ