تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُکَ أَجْسامُهُمْ وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ کَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ کُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَکُونَ «4»
شأن نزول: ابن ابىّ، مردى جسيم و نيکو صورت، و فصيح و مليح تکلم مى‌نمود. و جمعى ديگر از منافقان نيز چنين بودند. چون به مجلس حضرت آمدى، به کلام فصيح تکلم کردى. هياکل آنها مورد تعجب بود، آيه نازل شد:
وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ: و چون ببينى ايشان را، تُعْجِبُکَ أَجْسامُهُمْ: به شگفت مى‌آورد تو را جسمهاى ايشان به جهت جسامت و صباحت آنان، وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ: و اگر سخن گويند، گوش مى‌کنى مر گفتار آنان را به جهت طلاقت و حلاوت کلام ايشان. به جهت اين، آنچه گويند از سوگند دروغ بر ايمان خود و غير آن، باور کنى، کَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ: و حال آنکه در عدم تعقل و قلت تدبّر، گوئيا ايشان چوبهاى خشک شده‌اند به ديوار باز نهاده، يعنى اشباحى‌اند خالى از علم و فکر و عارى از ايمان و خبر. نزد بعضى (خشب)
جلد 13 - صفحه 179
چوبى است که اندرون آن کرم افتاده و آن را خورده، لکن ظاهر آن صحيح مى‌نمايد، يعنى منافقان در حسن ظاهر و خبث باطن و عقيده باطل، مانند اين چوبهااند. يَحْسَبُونَ کُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ: مى‌پندارند و گمان مى‌برند هر فريادى که برآيد در ميان لشکر، و هر آوازى را که برکشند، بر ايشان واقع است؛ يعنى بددلى و ترس ايشان به مرتبه‌اى است که هر آوازى بشنوند، پندارند بر آنها واقع و ضرر بر ايشان رساند. يا هرگاه صيحه استماع کنند، ظن آنها آن باشد آيتى نازل شد کاشف احوال آنها و رسوا شوند. هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ: ايشان، دشمنان کاملند تو را و همه مؤمنان را، پس حذر کن از مکر ايشان و به ظاهر حال ايشان ايمن مباش. قاتَلَهُمُ اللَّهُ: هلاک گرداند خدا ايشان را و لعنت کند بر ايشان و آنها را رسوا گرداند در دنيا و آخرت، أَنَّى يُؤْفَکُونَ: چگونه برگردانيده مى‌شوند از طريق حق با وجود کثرت دلايل هاديه. اين تعجيب است از جهالت و ضلالت آنان.