تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّباتِ ما کَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنا لَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ لا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَ لَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلاَّ أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ (267)
بعد از آن مؤمنين را به انفاق حلال امر مى‌فرمايد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد به خدا و پيغمبر و معتقدات حقه، أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّباتِ ما کَسَبْتُمْ: انفاق کنيد در راه خدا بعض از حلال آنچه کسب کنيد از تجارت و صناعت. طيب در لسان شارع بدو معنى اطلاق شده: 1- پاکيزه. 2- حلال، و به هر دو روايت وارد شده. وَ مِمَّا أَخْرَجْنا لَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ: و نيز انفاق کنيد بعض از آنچه بيرون آورديم براى شما از زمين مانند غلات و ثمار که زکات در آن واجب باشد و از معادن که خمس نيز در آن واجب است.
در منهج- ابن عباس روايت نموده که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله
«1» اصول کافى، کتاب الايمان و الکفر، باب الرياء، حديث هشتم بنقل از امير المؤمنين (ع) (جلد 2 صفحه 295)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 488
و سلّم فرمود: بدرستى که در اموال شما براى خدا حقى باشد، چون مال شما به آن حد رسيد زکات بايد بدهيد. پس اغنياى انصار به وقت رسيدن خرما آنچه پاکيزه بود به مسجد آورده در گوشه‌اى مى‌نهادند تا فقراى مهاجرين آن را تناول کنند. روزى يکى از اغنياى مال دوست، صاعى از خرما که هيچ ارزش نداشت آورده در ميان خرماهاى نيکو ريخت و کالاى خبيث خود را با آن متاع طيب برآميخت، حق تعالى از آن نهى فرمود که: وَ لا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ: «1» و قصد مکنيد تباه فاسد و حرام را از آن چيز در حالتى که انفاق کنيد. يا خبيث و فاسد و ضايع مال را انفاق مکنيد بلکه طيب و صالح و طاهر را براى خدا دهيد.
وَ لَسْتُمْ بِآخِذِيهِ: و حال آنکه شما هم نيستيد گيرنده مال بد و فاسد و نخواهيد اخذ کنيد آن را. إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ: مگر آنکه چشم بپوشيد در گرفتن آن به جهت کراهت طبع از آن و مسامحه و مساهله نمائيد، پس آنچه به خود نپسنديد به ديگران نپسنديد. و عادت نيکان بر اينست که آنچه خير و صلاح براى خود خواهد اکمل آن را براى غير خودخواهان باشد.
وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ: و بدانيد بدرستى که خداى تعالى بى‌نياز است از قبول صدقه ناپاک و حرام. ستاينده است آن را که از مال طيب دهد. يا غنى است از انفاق شما و امر به آن به جهت انتفاع شما است حميد است به قبول و ثواب بر آن.
تبصره: اصح آنست که انفاق اعم است از واجب و مستحب، و شرط طيب بودن در هر دو لازم است و احاديث در آن وارد است:
1- در منهج- از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است: بدرستى که خداى تعالى تقسيم فرموده ميان شما اخلاق شما را چنانچه قسمت نموده ارزاق شما را، و بتحقيق خدا پاک و منزه است، قبول نفرمايد مگر طيب را. و هيچ بنده نباشد که مال حرام جمع کند و از آن
«1» منهج الصادقين، جلد دوّم، صفحه 126.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 489
صدقه دهد مگر آنکه قبول نشود و اگر بگذارد و بال آخرت او باشد. «1» 2- ابو امامه از آن حضرت روايت نموده که فرمود: خير ده جزء است و فاضل‌ترين آن ده جزء تجارت است، چون حق بگيرد و در حق انفاق کند. « «2»» 3- در وسائل- از حضرت صادق عليه السّلام از آيه (وَ لا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ) سؤال شد فرمود: مردم وقتى مسلمان شدند نزد آنها مالهاى ربا و خبيثه بود داخل در مال و صدقه دادند، پس خدا نهى فرمود از آن و بدرستى که صدقه صلاحيت ندارد مگر از حلال طيب. «3» 4- حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: اگر مردم بگيرند آنچه امر فرموده است خدا به آن پس انفاق نمايند در آنچه نهى فرموده، قبول نفرمايد از ايشان. و اگر اخذ کنند آنچه را که نهى فرموده پس انفاق نمايند در آنچه امر فرموده، قبول نفرمايد از آنها مگر آنکه از محل حق بگيرند و به حق خرج کنند. «4»