تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لکِنَّ الْمُنافِقِينَ لا يَعْلَمُونَ «8»
يَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنا: مى‌گويند منافقان اگر بازگرديم ما از اين سفر، إِلَى الْمَدِينَةِ: به سوى مدينه طيبه، لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَ: هر آينه بيرون کند عزيزتر از مدينه، ذليل‌تر را. مراد ابن ابىّ، از اعزّ، نفس خبيث خود؛ و از لفظ ديگر، اشرف و اکمل مخلوقات عليه افضل التسليمات بود. پس حق تعالى رد قول او فرمود: وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ: و مر خداى راست عزت و قدرت ربوبيت، وَ لِرَسُولِهِ: و براى رسول او عزت نبوت و شفاعت، يا عزّ اعلاى دين او بر ساير اديان به فتح و نصرت، وَ لِلْمُؤْمِنِينَ: و مر گرويدگان را عز ايمان و طاعت، يا عز خلود در بهشت، چنانکه مذلت و خوارى مر کفار و منافقين راست.
بيان: بزرگان بياناتى نموده‌اند:
عزّ خدا پنج است: 1- عزّ ملک و بقا. 2- عزّ عظمت و کبريا. 3- عزّ بذل و عطا. 4- عزّ جلال و بها. 5- عزّ رفعت و علا.
و عزّت رسول پنج است: 1- عزّ سبق و ابتدا. 2- عزّ اذان و ندا. 3- عزّ قدم صدق
جلد 13 - صفحه 182
بر انبياء. 4- عزّ اجتبا و اصطفا. 5- عزّ ظهور بر اعدا.
و عزّت مؤمنان نيز پنج است: 1- عزّ تأخير که: نحن الآخرون السابقون. 2- تيسير، که: يُرِيدُ اللَّهُ بِکُمُ الْيُسْرَ. 3- عزّ تبشير، که: وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ*. 4- عزّ توقير، که:
وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ*. 5- عزّ تکثير، که: انّکم اکثر الامم.
و وجه توفيق ميان اين آيه و آيه: فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعاً، آن است که عزّت رسول و مؤمنان، از او سبحانه افاضه شده، پس فى الحقيقه جميع عزّت از جانب خداى تعالى است و مستحق عزّت به حسب ذات، او باشد نه غير.
تتمه: شخصى به حضرت امام حسن عليه السّلام گفت: مردمان نسبت به شما گمان کبر مى‌برند. فرمود: آن کبر نيست، بلکه عزّ است؛ و آيه شريفه تلاوت فرمود. «1» و از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام نقل است که: پيوسته مى‌گفت کيست مثل من، و حال آنکه پروردگار عرش، معبود من است؟ و کيست مثل من، و حال آنکه تو خدا و پروردگار منى. «2» وَ لکِنَّ الْمُنافِقِينَ: و لکن منافقان، لا يَعْلَمُونَ: نمى‌دانند و در نمى‌يابند حقيقت عزت را، و به جهت فرط جهالت و ضلالت، تصور کنند که عزت مر ايشان راست.