اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَنفِقُوا مِن ما رَزَقناکُم مِن قَبل‌ِ أَن يَأتِي‌َ أَحَدَکُم‌ُ المَوت‌ُ فَيَقُول‌َ رَب‌ِّ لَو لا أَخَّرتَنِي إِلي أَجَل‌ٍ قَرِيب‌ٍ فَأَصَّدَّق‌َ وَ أَکُن مِن‌َ الصّالِحِين‌َ «10»
و انفاق کنيد از آنچه ما بشما روزي کرديم از پيش از اينکه بيايد شما را مرگ پس بگويد: پروردگار من چرا تأخير نينداختي مرا تا مدت نزديکي پس صدقه بدهم
جلد 17 - صفحه 28
و بوده باشم از صالحين.
بعضي توهم کردند که راجع بمنافقين است بمناسبت آيات قبل، بعضي گفتند راجع بجميع مکلفين است، و ما مي‌گوييم: عطف بآيه قبل است و خطاب بمؤمنين بلکه صريح آيه است يا لا اقل ظاهر آيه اگر چه احکام اسلامي شامل سر تا سر اهل عالم ميشود و کفار و منافقين و مشرکين و ضالين همين نحوي که مکلف به اصول هستند مکلف به فروع هم هستند، و همين نحوي که فرداي قيامت عقاب شرک و کفر و ضلالت را دارند عذاب ترک واجبات و فعل محرمات را هم دارند لکن اينها اگر بر فرض اتيان بجميع واجبات و اعمال صالحه بکنند خردلي نفع براي آنها ندارد زيرا ايمان شرط صحت کل اعمال است و بدون ايمان باطل و عاطل است.
وَ أَنفِقُوا مِن ما رَزَقناکُم ظاهر آيه انفاقات مالي است آنهم انفاقات واجبه که در ترکش عقوبت دارد، و از اينکه آيه استفاده ميشود که عقوبت آنها قبل الموت که حال احتضار است و آثار و علامات موت ظاهر ميشود متوجه ميشود مثل زکاة و خمس و مظالم و نذور و کفارات و حقوق واجب النفقه و حفظ بيضه اسلام و نجات درماندگان و گرفتاران و حفظ نفس محترمه و دفع ظلم ظلمه و غير اينها که بسا واجب ميشود، اما انفاقات مستحبه و لو ترکش باعث محروميت از مثوبات ميشود لکن استحقاق عقوبت ندارد و غير انفاقات مالي انفاقات ديگري هم داريم مثل انفاق علم و انفاق قوي و بذل جهد و اشباه اينها.
مِن قَبل‌ِ أَن يَأتِي‌َ أَحَدَکُم‌ُ المَوت‌ُ يعني آثار موت ظاهر شود زيرا که اگر نفس موت باشد رب ارجعوني ميگويد نه:
فَيَقُول‌َ رَب‌ِّ لَو لا أَخَّرتَنِي إِلي أَجَل‌ٍ قَرِيب‌ٍ اينکه کلمه اولا: بوي کفر از او ميآيد زيرا اعتراض بخدا است که العياذ بيجا در اينکه حال موت من واقع ميشود. و ثانيا: بر فرض خداوند عقب انداخت و حال محتضر سالم شد و از مرگ نجات يافت همان است که هست تغيير در خود نميدهد و لو مشاهده عذاب را کرده باشد مثل آنکه گفت:
(النار و لا العار)
و لذا در جواب او ابي عبد اللّه در روز عاشورا فرمود:
جلد 17 - صفحه 29
از‌الموت خير من رکوب العاري و العار خير من دخول النار
حتي اگر در قيامت و در جهنم هم خداوند آنها را برگرداند بدنيا باز همان است که هست که ميفرمايد: وَ لَو رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنه‌ُ وَ إِنَّهُم لَکاذِبُون‌َ انعام آيه 28. قلب که سياه شد و از قابليت هدايت افتاد ديگر هدايت نميشود.
فَأَصَّدَّق‌َ که همان صدقات واجبه که زکاة باشد.
وَ أَکُن مِن‌َ الصّالِحِين‌َ تفسير شده در اخبار به حج ولي اينکه بيان مصداق است آيه شامل جميع اعمال صالحه ميشود.