اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَعلَم‌ُ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ وَ يَعلَم‌ُ ما تُسِرُّون‌َ وَ ما تُعلِنُون‌َ وَ اللّه‌ُ عَلِيم‌ٌ بِذات‌ِ الصُّدُورِ «4»
ميداند آنچه در آسمانها و زمين است و ميداند آنچه پنهان ميکنيد و آنچه ظاهر مينمائيد و خدا عالم بذات صدور و سينه‌ها است.
جلد 17 - صفحه 34
توضيح: اينکه که علم و قدرت و حيات و ساير صفات کماليه عين ذات اقدس ربوبي است زايد بر ذات و عارض بر ذات نيست زيرا اگر زايد و عارض باشد پس احتياج باين صفات دارد و احتياج نقص است و ذات اقدس خالي از نقص و عيب است، بعلاوه ترکيب لازم ميآمد و ذات اقدس بسيط است لذا از امير المؤمنين است:
«و کمال توحيده نفي الصفات عنه لشهادة کل موصوف أنه غير الصفة و شهادة کل صفة أنها غير الموصوف، فمن وصفه فقد قرنه، و من قرنه فقد جزاه، و من جزاه فقد جهله و هو في حد الشرک باللّه»
و ذات اقدس حق که اعلي مراتب وجود است و حدي از براي وجودش نيست أزلا و أبدا حاوي جميع مراتب وجود هست يک مرتبه وجود علم يک مرتبه قدرت يک مربته حياة و هکذا. لذا مي‌گوييم آن صفات منتزع از ذات اقدس است نه عارض بر ذات، و همين نحوي که ذات مقدسش محدود نيست و غير متناهي است و علم و قدرت و حياة هم محدود نيست و غير متناهي است لذا ميفرمايد:
يَعلَم‌ُ ما فِي السَّماوات‌ِ از ملائکه و کرات جويه و بهشت و حوريه و غلمان و آنچه که لا يعلمه الا هو و هکذا.
وَ الأَرض‌ِ و بالجمله اگر بگوئيم از فوق عرش الي تخوم الارض کوتاه گفته‌ايم زيرا از فوق عرش تا تخوم ارض محدود است و علم نامحدود.
وَ يَعلَم‌ُ ما تُسِرُّون‌َ که پنهان ميکنيد کسي مطلع نشود حتي ملائکه بر خدا مستور نيست، و در حديث است ميفرمايد:
«و لا تهتکوا أستارکم عند من يعلم أسرارکم»
وَ ما تُعلِنُون‌َ که علنا مرتکب ميشويد بالاخص امروز که بکلي حيا و شرم از بين رفته و نوعا متجاهر بفسق هستند و علنا در مرئي و منظر مردم در خيابانها و مراکز فحشاء چه ميکنند تا به نتيجه عاقبتش برسند.
لطف حق با تو مداراها کند || چون که از حد بگذرد رسوا کند
وَ اللّه‌ُ عَلِيم‌ٌ بِذات‌ِ الصُّدُورِ که هر کس در قلبش چه دارد ايمان يا کفر و ضلالت، اخلاق فاضله يا ملکات رذيله، خيالات حسنه يا سيئه بالجمله چيزي بر او مخفي نيست: يَومَئِذٍ تُعرَضُون‌َ لا تَخفي مِنکُم خافِيَةٌ الحاقه آيه 18. بلکه فرداي
جلد 17 - صفحه 35
قيامت مشهود ملائکه و اهل محشر مؤمن و کافر ميگردد و نزد همه رسوا ميشود بخصوص موقعي که نامه عملش بدستش ميدهند کتبه اعمال شهادت ميدهند، اعضاء و جوارح بروز ميدهند، انبياء و ائمه شاهد ميشوند و غير اينها.