اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا أَنفِقُوا مِن طَيِّبات‌ِ ما کَسَبتُم وَ مِمّا أَخرَجنا لَکُم مِن‌َ الأَرض‌ِ وَ لا تَيَمَّمُوا الخَبِيث‌َ مِنه‌ُ تُنفِقُون‌َ وَ لَستُم بِآخِذِيه‌ِ إِلاّ أَن تُغمِضُوا فِيه‌ِ وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ غَنِي‌ٌّ حَمِيدٌ (267)
اي کساني که ايمان آورده‌ايد انفاق کنيد از چيزهاي پاکيزه که بدست ميآوريد از راه کسب و تجارت و از چيزهايي که براي شما از زمين خارج نموديم از حبوب و ثمار و قصد نکنيد در انفاق از چيزهاي پست و پليد زيرا خود شما نميگيريد آنها را مگر از راه مسامحه و مساهله و از راه اغماض و بدانيد خداوند بي‌نياز است از انفاق شما و جزاي خير مي‌دهد.
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا خطاب بجميع مؤمنين تا دامنه قيامت بنحو قضاياي حقيقيّة که محمولات حمل بر موضوعات مقدّرة الوجود است چنانچه مسائل علميّه در تمام علوم از اينکه قبيل است و توضيح آن را در مقدّمات اينکه کتاب بيان کرده‌ايم.
أَنفِقُوا مِن طَيِّبات‌ِ ما کَسَبتُم طيّب بمعني پاک اشاره بحلال است يعني انفاق بايد از کسب حلال باشد از تجارت و صناعت و ساير طرق مشروعه، و امّا انفاق از مکاسب محرّمه علاوه بر اينکه جايز و مشروع نيست و باطل است اشتغال ذمّه هم دارد و عنوان غصب هم بر او صادق است و معصيت بسيار بزرگ است و فقير هم مالک نمي‌شود و واجب است ردّ بمالک نمود و اگر معلوم نيست ردّ مظالم نمود.
وَ مِمّا أَخرَجنا لَکُم مِن‌َ الأَرض‌ِ اشاره بزراعت و غرس اشجار از راه مشروع بلکه مي‌توان گفت که شامل اخراج معادن هم باشد و بر فرض که بگوئيم لفظ منصرف
جلد 3 - صفحه 49
بهمان حبوب و فواکه است لکن مناط قطعي در دست است و بالجمله هر مال حلالي را شامل است.
وَ لا تَيَمَّمُوا الخَبِيث‌َ مِنه‌ُ تُنفِقُون‌َ تيمّموا از ماده يمم بمعني تعمّد و قصد است و خبيث مال حرام است يعني از مال حرام تعمّدا و قصدا انفاق نکنيد و آيه شريفه فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً نساء آيه 43، قصد کنيد زمين پاک را و در اصطلاح شرع طهارت ترابيّه است مقابل غسل و وضو که طهارت مائيّه است.
و کلام در اينکه رافع حدث است يا مبيح صلوة، حق اينست که رافع است لکن موقّتيه ما دام بقاء العذر بخلاف غسل و وضوء که دائميّه است نظير نکاح دائميّه و منقطعه.
وَ لَستُم بِآخِذِيه‌ِ يعني شما مالي که از ممرّ حرام است قبول نميکنيد و نمي گيريد إِلّا أَن تُغمِضُوا فِيه‌ِ مگر آنکه لا ابالي باشيد و در بند حلال و حرام نباشيد و چشم پوشي کنيد.
و ممکن است مراد از خبيث پست و ردي‌ّ و فاسد باشد مقابل جيّد و صحيح يعني اطيب اموال خود را انفاق کنيد و پست و ردي‌ّ ندهيد چنانچه خود هم قبول نميکنيد، چنانچه ميفرمايد لَن تَنالُوا البِرَّ حَتّي تُنفِقُوا مِمّا تُحِبُّون‌َ آل عمران آيه 92، چه در انفاقات واجبه يا مندوبه، بنا بر معناي اول نهي تحريمي است و بر معناي ثاني تنزيهي است.
وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ غَنِي‌ٌّ از انفاقات شما حميد نيک جزاء مي‌دهد هر چه خوبتر باشد جزاء آن بيشتر و بهتر است.
50