اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الشَّيطان‌ُ يَعِدُکُم‌ُ الفَقرَ وَ يَأمُرُکُم بِالفَحشاءِ وَ اللّه‌ُ يَعِدُکُم مَغفِرَةً مِنه‌ُ وَ فَضلاً وَ اللّه‌ُ واسِع‌ٌ عَلِيم‌ٌ (268)
شيطان بشما وعده فقر و تهي‌دستي ميدهد در انفاقات و شما را وادار ميکند باعمال زشت و خداوند بشما وعده مغفرت از گناهان و تفضّلات ميدهد و حال آنکه رحمت و تفضّلات او سعه دارد و نقصي در خزائن او وارد نميکند و عالم باعمال و نيّات و انفاقات شما است.
وعده اگر بخير باشد او را وعد گويند و اگر بشرّ باشد وعيد نامند لکن اينکه در جائيست که مطلق ذکر کنند و قرينه داخليّه و خارجيّه نداشته باشد و الّا با قرينه وعد بر شرّ هم اطلاق ميشود مثل همين آيه الشَّيطان‌ُ يَعِدُکُم‌ُ الفَقرَ و مثل آيه شريفه وَعَدَ اللّه‌ُ المُنافِقِين‌َ وَ المُنافِقات‌ِ وَ الکُفّارَ نارَ جَهَنَّم‌َ خالِدِين‌َ فِيها الايه توبه آيه 68، و فقر بمعني تهي دستي و نداري است و مستلزم احتياج است مقابل غني که بمعني دارايي است و مستلزم بي نيازي است و لذا گفتيم غني از اعظم صفات ثبوتيّه است و شامل جميع صفات کمال است از علم و قدرت و غير اينها، و اشتباه کردند کساني که از صفات سلبيّه شمرند، و قول نصاب که ميگويد (چون غني دان بي‌نيازي ور بمدّ خواني سرود) تفسير بلازم است و الّا در همان نصاب دارد (غني مالدار است و مسکين گداي) و وعده شيطان بر طبق قواعد طبيعي ظاهري درست است زيرا هر مالي را وقتي انفاق کني از او کم ميشود تا نابود گردد ولي غافل از برکات و تفضّلات الهي است که خداوند چندين برابر در دنيا و آخرت عنايت ميفرمايد.
وَ يَأمُرُکُم بِالفَحشاءِ فحشاء کار زشت قبيح است چه قبايح عقليّه از اخلاق رذيله و افعال زشت، و چه شرعيّه مثل معاصي، و چه عرفيّه تمام باغواء شيطان است و تخصيص
جلد 3 - صفحه 51
دادن ببخل بمناسبت مورد وجهي ندارد.
وَ اللّه‌ُ يَعِدُکُم مَغفِرَةً مِنه‌ُ که انفاقات چه واجبه و چه مستحبّه موجب مغفرت از گناهان و گذشت از عقوبات است و بر هر يک آيات و اخبار بسيار داريم و فضلا که اخبار در مثوبات اخروي و فوائد دنيوي الي ما شاء اللّه در هر يک از انفاقات داريم.
وَ اللّه‌ُ واسِع‌ٌ توهّم نشود چيزي از خزائن الهي کم گردد يا بخلي در مبدء باشد فقط اراده او موجد اشياء است عليم بتمام جزئيّات و ضمائر و بواطن خبير و دانا است.