مشابه اين آيه، آيه 28 سوره انفال است. «وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَةٌ وَ أَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ»
«فتنه» هم به معناى رنجها و مشکلات و مصيبتها و امورى است که انسان گرفتار آنها مىشود و سبب آزمايش است و هم به معناى توطئه و افساد دشمنان است که قرآن براى جلوگيرى از آن مىفرمايد: «وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَکُونَ فِتْنَةٌ» «1» با آنان بجنگيد تا ديگر فسادى نباشد. جالب آن که همين مال و فرزند که سبب آزمايشند، زينت دنيا نيز هستند.
«الْمالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا» «2»
حضرت على عليه السلام مىفرمايد: از گرفتار شدن به فتنه به خدا پناه نبريد که آن حتمى است، بلکه از انحراف و گمراه شدن به وسيلهى فتنهها به خدا پناه ببريد. لا يقولن احدکم اللهم انى اعوذ بک من الفتنة ... فليستعذ من مضلات الفتن، سپس حضرت اين آيه را تلاوت کردند. «3»
اگر باور کنيم که دارايى و ثروت، ابزار آزمايش و فتنه است، از کمى مال رنج نخواهيم برد.
زيرا امتحانش آسانتر خواهد بود.
«1». بقره، 193.
«2». کهف، 46.
«3». نهج البلاغه، حکمت 93.
جلد 10 - صفحه 89
مال، سبب آزمايش است، زيرا بايد از راه حلال بدست آيد، بايد به مصرف حلال برسد، بايد حقوق واجب آن پرداخت شود، بايد شکر آن ادا شود.
فرزند، سبب آزمايش است، زيرا والدين بايد در انتخاب همسر، در پرداخت مهريه حلال به همسر، در تغذيه سالم فرزند، در محبت و نظارت بر تعليم و تربيت، در ازدواج، در اشتغال، در گرايشهاى گوناگون او کمال دقت را داشته باشند که عبور از تمام اين مراحل امتحانى سخت است، البته اگر والدين وظيفه خود را به خوبى انجام دهند و از عهده آزمايش برآيند، در تمام کارهاى خوب فرزند شريک خواهند بود.
اگر دشمنى همسر و فرزند در آيه قبل، مربوط به بعضى از آنهاست، اما وسيله فتنه و آزمايش شدن مربوط به همه آنهاست.