تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ اسْمَعُوا وَ أَطِيعُوا وَ أَنْفِقُوا خَيْراً لِأَنْفُسِکُمْ وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ «16»
فَاتَّقُوا اللَّهَ: پس بترسيد عذاب خدا را و بپرهيزيد از موجبات عقاب او، مَا اسْتَطَعْتُمْ: آنچه استطاعت داشته باشيد. يعنى بذل جهد و طاقت خود کنيد در پرهيزکارى و ترس از حضرت عزّت، آنچه توانائى داريد.
بيان: تقوى عبارت است از نگهدارى نفس از آنچه ضرر رساند به آخرت، و تکليف لازم نمى‌شود مگر به قدر طاقت. و امرى که حق سبحانه و تعالى بنده را به آن مأمور سازد، ناچار است از آنکه مشروط باشد به استطاعت. پس آيه شريفه منافات ندارد با آيه: اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ، زيرا مشروط خواهد بود به قدر طاقت، و هر يک مستلزم ترک جميع معاصى باشد. و هر که از جميع محارم اجتناب نمايد، از عقاب الهى رستگار است.
وَ اسْمَعُوا: و بشنويد مواعظ خداى را، وَ أَطِيعُوا: و فرمان بريد اوامر و نواهى او را، وَ أَنْفِقُوا: و انفاق کنيد اموال خود را در وجوه بريه و رضاى الهيه، که اين
جلد 13 - صفحه 203
شنوائى و فرمانبردارى و انفاق، خَيْراً لِأَنْفُسِکُمْ: خير است براى نفسهاى شما، زيرا فوائد اين اعمال، به نفس شما راجع خواهد شد که آن نعم باقيه و درجات عاليه است در طبقات جنان. وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ: و هر که نگاهداشته شود از بخل نفس خود، يعنى خود را باز دارد از بخل، و حقوق واجبه را در راه خدا بذل نمايد، فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ: پس آن گروه منفقان، ايشانند رستگاران در دنيا از دنائت، و در آخرت از عقوبت، و رسيدن به فيوضات حضرت عزت.
تنبيه: يکى از صفات رذيله مهلکه، شح، و بدتر است از بخل.
حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: شحيح کسى است که منع نمايد حق خدا را و انفاق کند در غير حق خدا. «1» و احاديث در مذمت آن وارد شده از جمله:
1- علامه مجلسى رحمه اللّه: قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم:
ما محق الايمان محق الشّح شي‌ء. «2» محو ننمايد ايمان را محو کردن شح، چيزى.
2- قال ايضا: لا يجتمع الشّحّ و الايمان فى قلب [عبد] ابدا. «3» جمع نشود شح و ايمان در قلب بنده‌اى هرگز.
3- حضرت باقر عليه السّلام فرمايد: ما من عبد يبخل بنفقة ينفقها فيما يرضى اللّه الّا ابتلى بان ينفق اضعافها فيما اسخط اللّه. نيست بنده‌اى که بخل نمايد به انفاق نمودن در آنچه رضاى خداست، مگر آنکه مبتلا شود به اينکه انفاق نمايد چند برابر در آنچه سخط و غضب خداست.