اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يُؤتِي الحِکمَةَ مَن يَشاءُ وَ مَن يُؤت‌َ الحِکمَةَ فَقَد أُوتِي‌َ خَيراً کَثِيراً وَ ما يَذَّکَّرُ إِلاّ أُولُوا الأَلباب‌ِ (269)
خداوند بهر که بخواهد حکمت عنايت ميفرمايد و هر که را حکمت داد خير کثيري باو عنايت فرموده ولي متذکّر اينکه نعمت عظمي نمي‌شوند مگر صاحبان عقل اختلاف شد بين مفسّرين در معناي مراد از حکمت باقوال زيادي تماما بدون مدرک: بعضي گفتند علم قرآن ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه، مقدّم و مؤخّر، حلال و حرام، ظاهر و باطن، تفسير و تأويل و اينکه علم مختص بائمّه اطهار عليه السّلام است و بعضي گفتند اصابه در قول و فعل اينکه هم از شئونات عصمت است. بعضي گفتند علم دين و بعضي نبوّت و بعضي معرفة اللّه، و بعضي فهم و بعضي خشية اللّه و بعضي فقه.
و از حضرت صادق عليه السّلام مرويست قرآن و فقه مجمع. و در اخبار طاعة اللّه و معرفة الامام و اجتناب الکبائر و تمام اينها مصاديق است.
و تحقيق کلام اينست که حکمت يکي از صفات ربوبيست و از شئون علم است
جلد 3 - صفحه 52
و مراد علم بجميع مصالح و مفاسد افعال تکوينيّه و تشريعيّه است، و حکماء گفتند علم بحقايق و ذوات اشياء بقدر الطاقة البشرية.
ولي حکمت شامل جميع علوم ميشود از فقه، اصول و معارف حقّه و حکمت طبيعي و حکمت عملي و علم اخلاق و تفسير و بالجمله معرفة الاشياء کلّها، و معلوم است اينکه موهبة عظمي بهر کسي عنايت نشده لذا ميفرمايد يُؤتِي الحِکمَةَ مَن يَشاءُ قابليّت و لياقت و استعداد ميخواهد.
و نيز معلوم است که موهبتي بالاتر از اينکه نيست و از اينکه جهت ميفرمايد وَ مَن يُؤت‌َ الحِکمَةَ فَقَد أُوتِي‌َ خَيراً کَثِيراً و اينکه حکمت مقول بتشکيک است، مراتب بسياري دارد بلکه غير متناهيست و هر کسي که باو عنايت شده بهره‌اي از آن دارد و اينکه موهبت را جهّال و ارباب مال و جاه و دنيا طلبان درک نميکنند بلکه صاحبان عقل و دانش ميفهمند لذا ميفرمايد:
وَ ما يَذَّکَّرُ إِلّا أُولُوا الأَلباب‌ِ لب‌ّ خالص شيئي است و نفيس‌ترين اجزاء آن و در انسان آنچه که ما به الامتياز او است و باعث شرافت او است عقل است لذا عقل را لب‌ّ گفتند.
(اشکال) تمام افراد بشر صاحب عقل هستند پس تمام اولوا الالباب هستند (جواب) کسي که عقل را سرکوب شهوات و هواهاي نفساني و پايمال زخارف دنيوي از مال و منال و جاه و منصب و رياست طلبي نمايد عقل را ميرانده است و مفقود نموده لذا از معصوم عليه السّلام است که فرمود
(العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان)
سؤال کردند پس آنچه در معاويه (عليه اللعنه) بود چه بود فرمود نکري و شيطنت
53