اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنَّما يَنهاکُم‌ُ اللّه‌ُ عَن‌ِ الَّذِين‌َ قاتَلُوکُم فِي الدِّين‌ِ وَ أَخرَجُوکُم مِن دِيارِکُم وَ ظاهَرُوا عَلي إِخراجِکُم أَن تَوَلَّوهُم وَ مَن يَتَوَلَّهُم فَأُولئِک‌َ هُم‌ُ الظّالِمُون‌َ «9»
جز اينکه نيست که نهي مي‌فرمايد شما را خداي متعال از کساني که با شما در امر دين مقاتله ميکنند مثل ابي سفيان و اتباعش در بدر حنين احزاب احد و غير اينها و کمک مي‌گيرند و با خود همراه ميکنند جمع ديگري را و شما را بيرون ميکنند از محال‌ّ سکونت شما اينکه آنها را دوست داريد و موالات داشته باشيد و کسي که آنها را دوست دارد و موالات داشته باشد پس اينها خود اينها ظالم هستند.
مسئلة: دو عنوان داريم يکي نفس حب‌ّ و بغض ديگر اظهار دوستي و دشمني امّا نفس حب‌ّ و بغض امري است قلبي و جز و ايمان است حتّي از امام (ع) مي‌پرسند (هل الحب‌ّ و البغض من الايمان) جواب مي‌دهد
(هل الايمان الّا الحب و البغض)
و نيز در خبر است
(من احب‌ّ حجرا حشره اللّه معه)
و مراد دوستي خدا و دوستان خدا و دشمني دشمنان آنها. عنوان دوّم اظهار دوستي و دشمني است که تولّي
جلد 16 - صفحه 499
و تبرّي است و جزو فروع دين است که ده چيز است- صلاة- صوم- زکاة- حج- جهاد- امر بمعروف- نهي از منکر- تولي- و تبرّي و مي‌فرمايد: أَ لَم تَرَ إِلَي الَّذِين‌َ تَوَلَّوا قَوماً غَضِب‌َ اللّه‌ُ عَلَيهِم ما هُم مِنکُم وَ لا مِنهُم مجادله آيه 15 و در آخر همين سوره مي‌فرمايد: يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا تَتَوَلَّوا قَوماً غَضِب‌َ اللّه‌ُ عَلَيهِم و مي‌فرمايد يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا آباءَکُم وَ إِخوانَکُم أَولِياءَ إِن‌ِ استَحَبُّوا الکُفرَ عَلَي الإِيمان‌ِ وَ مَن يَتَوَلَّهُم مِنکُم فَأُولئِک‌َ هُم‌ُ الظّالِمُون‌َ توبه آيه 23.
إِنَّما يَنهاکُم‌ُ اللّه‌ُ کلمه انّما دليل بر انحصار است يعني نهي از موالات کفّار و مشرکين منحصر است عَن‌ِ الَّذِين‌َ قاتَلُوکُم فِي الدِّين‌ِ که در وقعه بدر و احزاب و حنين و احد براي قتال با مسلمين آمدند.
وَ أَخرَجُوکُم مِن دِيارِکُم که شما مهاجرين را از جايگاه‌هاي خود بيرون کردند.
وَ ظاهَرُوا عَلي إِخراجِکُم که رؤساء آنها را وادار کردند اتباع خود را بر اخراج شما مؤمنين که معني ظاهروا ترغيب و تحريص است ديگران را بر امري.
أَن تَوَلَّوهُم با اينکه نوع کفّار و مشرکين نبايد دوستي و وداد نمود.
وَ مَن يَتَوَلَّهُم فَأُولئِک‌َ هُم‌ُ الظّالِمُون‌َ ظلم بدين است که موجب کفر و ضلالت مي‌شود تنبيه: عداوت با خدا منحصر بکفّار و مشرکين نيست عداوت با مقرّبان درگاه الهي هم عداوت با خدا است مي‌فرمايد: مَن کان‌َ عَدُوًّا لِلّه‌ِ وَ مَلائِکَتِه‌ِ وَ رُسُلِه‌ِ وَ جِبرِيل‌َ وَ مِيکال‌َ فَإِن‌َّ اللّه‌َ عَدُوٌّ لِلکافِرِين‌َ بقره آيه 92 پس بمقتضاي حديث معروف بين فريقين که فرمود:
(فاطمة بضعة منّي من آذاها فقد آذاني و من آذاني فقد آذي اللّه)
و حديث مروي از کتب عامّه و خاصّه که فاطمه از دنيا رفت و از آن دو نفر ناراضي بود و آيه شريفه وَ الَّذِين‌َ يُؤذُون‌َ رَسُول‌َ اللّه‌ِ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ بقره آيه 62 تکليف خلفاء و اتباع آنها معلوم مي‌شود.