تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَما أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لا رِکابٍ وَ لکِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلى مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ «6»
شأن نزول: چون بنى نضير جلاى وطن نمودند، پنجاه روزه و پنجاه خود و سيصد نيزه و چهل شمشير از ايشان باز ماند، و اموال و عقار ايشان مجموع فى‌ء شد، يعنى تمام، خاصه پيغمبر شد. پس حضرت اسلحه را به هر که خواست هبه نمود و عقارات را به بعضى اصحاب بخشيد. و از بنى نضير، دو نفر بيشتر ايمان نياورد. حضرت امر فرمود تا مال و ملک ايشان را به آنها رد کنند، و حق تعالى اين آيه نازل فرمود:
وَ ما أَفاءَ اللَّهُ: و آنچه بازگردانيد خداى تعالى، عَلى رَسُولِهِ مِنْهُمْ: بر
جلد 13 - صفحه 93
فرستاده خود از اموال و املاک ايشان، يعنى آن را به رسول خود ارزانى داشت، فَما أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ: پس نتاختيد بر تحصيل آن، مِنْ خَيْلٍ وَ لا رِکابٍ: هيچ اسبى و نه شترى، يعنى پياده بدين حصار آمديد، غير از حضرت پيغمبر که بر شتر، به روايتى بر دراز گوش سوار بود و در فتح آن، جهاد و کارزارى واقع نشد تا شما را زحمتى رسيده باشد، و به سبب آن مستحق چيزى از غنايم شويد، وَ لکِنَّ اللَّهَ: و لکن خداى تعالى به نصرت و عنايت و فضل خود، يُسَلِّطُ رُسُلَهُ:
مسلط و مستولى مى‌سازد پيغمبران خود را، عَلى مَنْ يَشاءُ: بر هر که مى‌خواهد به سبب رعب و خوف. پس امر اين غنيمت، مفوض به پيغمبر است و به هر که خواهد عطا کند. پس قسمت آن، مثل غنائمى نباشد که به قتال آن را گرفته باشند. وَ اللَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ: و خداى تعالى بر همه چيزها تواناست از غالبيت شما و مغلوبيت آنان و غير آن، پس گاهى به سبب امر ظاهر که جدال و قتال است، ايشان [را] بر دشمن غالب مى‌سازد؛ و گاهى به سبب امر پنهان که القاى خوف است در دل دشمن.
(آيه 7)