اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ما أَفاءَ اللّه‌ُ عَلي رَسُولِه‌ِ مِن أَهل‌ِ القُري فَلِلّه‌ِ وَ لِلرَّسُول‌ِ وَ لِذِي القُربي وَ اليَتامي وَ المَساکِين‌ِ وَ ابن‌ِ السَّبِيل‌ِ کَي لا يَکُون‌َ دُولَةً بَين‌َ الأَغنِياءِ مِنکُم وَ ما آتاکُم‌ُ الرَّسُول‌ُ فَخُذُوه‌ُ وَ ما نَهاکُم عَنه‌ُ فَانتَهُوا وَ اتَّقُوا اللّه‌َ إِن‌َّ اللّه‌َ شَدِيدُ العِقاب‌ِ «7»
و آنچه في‌ء فرموده خدا بر رسول او از اهل قري شش سهم ميشود مطابق آيه خمس پس از براي خدا است و از براي رسول و براي ذي القربي و يتيمان و مساکين و إبن سبيل تا نبوده باشد در گردش بين اغنياء از شما و آنچه داد شما را رسول پس بگيريد او را و آنچه نهي فرمود منتهي شويد و بپرهيزيد از مخالفت خدا محقّقا خداوند سخت عقاب مي‌کند.
ما أَفاءَ اللّه‌ُ عَلي رَسُولِه‌ِ مِن أَهل‌ِ القُري که شرحش بيان شد.
فَلِلّه‌ِ شش سهم ميشود يک سهم مختص‌ّ به خدا است و بايد به رسول داد که به مصرفي که اجازه و اذن دارد از خدا به مصرف برساند.
وَ لِلرَّسُول‌ِ و يک سهم مختص‌ّ به پيغمبر است که به هر نحوي بخواهد صرف کند.
وَ لِذِي القُربي مفسّرين عامّه اقوالي در باب ذي القربي گفتند که ما در آيه خمس نقل کرديم ولي مطابق مذهب شيعه مستفاد از اخبار معتبره قطعيّة الصدور بلکه ضروري مذهب شيعه است مراد ذي القرباي پيغمبر ائمّه اطهار هستند که بايد سهم خدا و رسول را هم تقديم آنها کرد تا بمصارفي که مرضي‌ّ خدا و رسول است صرف فرمايند و اينکه سه سهم را که سهم امام مي‌گوئيم و در زمان غيبت بايد در تحت نظر مجتهد جامع الشّرائط که نايب الامام است صرف نمود و شرطش اعلميّت نيست بلي مصارفش بايد طبق نظر مرجع تقليد باشد و سه سهم ديگر.
وَ اليَتامي وَ المَساکِين‌ِ وَ ابن‌ِ السَّبِيل‌ِ و طبق اخبار متقدّمه و مذهب شيعه مراد يتامي و مساکين و ابناء سبيل سادات و ذراري رسول اللّه است که اينکه سه سهم را سهم سادات مي‌ناميم و لازم نيست سه قسمت کردن به هر يک از اينکه سه طائفه داده شود کافيست و احتياج به اذن مجتهد هم ندارد.
جلد 16 - صفحه 472
تنبيه: فرق بين موارد خمس با في‌ء در مصرف اينست که در موارد خمس مسلمين به زحمت بدست مي‌آورند مثل استخراج معادن و غوّاصي و قتال و جدال و تکسّب و بذل ثمن و حيازت خداوند چهار سهم آن را براي آنها مباح فرمود و خمس آن را براي ارباب خمس قرار داد ولي در في‌ء هيچگونه زحمتي براي مسلمين نداشت هيچگونه حقّي براي آنها قرار نداد تمام بايد به مصارف مذکوره برسد لذا ميفرمايد:
کيلا يکون دولة بين الاغنياء منکم امّا اغنياء که احتياجي ندارند و زحمتي هم تحمّل نکردند و امّا الفقراء از زکوات و صدقات بهره برداري مي‌کنند سپس ميفرمايد:
وَ ما آتاکُم‌ُ الرَّسُول‌ُ فَخُذُوه‌ُ وَ ما نَهاکُم عَنه‌ُ فَانتَهُوا زيرا تمام طبق فرمان الهيست و وحي پروردگار چنانچه فرمايشات ائمّه عين فرمايشات خدا و رسول است.
وَ اتَّقُوا اللّه‌َ اطاعت کنيد و مخالفت نکنيد و پرهيزگار باشيد که مخالفت استحقاق عقاب دارد.
إِن‌َّ اللّه‌َ شَدِيدُ العِقاب‌ِ تفسيرش واضح است و مکرّر بيان شده.