اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِين‌َ تَبَوَّؤُا الدّارَ وَ الإِيمان‌َ مِن قَبلِهِم يُحِبُّون‌َ مَن هاجَرَ إِلَيهِم وَ لا يَجِدُون‌َ فِي صُدُورِهِم حاجَةً مِمّا أُوتُوا وَ يُؤثِرُون‌َ عَلي أَنفُسِهِم وَ لَو کان‌َ بِهِم خَصاصَةٌ وَ مَن يُوق‌َ شُح‌َّ نَفسِه‌ِ فَأُولئِک‌َ هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ «9»
و کساني که جاي دادند خانه و ايمان را از قبل از آنها دوست مي‌داشتند کساني را که هجرت کنند بسوي آنها و نمي‌يافتند در سينه‌هاي خود حاجتي از آنچه داده مي‌شد بآنها و ايثار مي‌کردند بر نفوس خود و لو اينکه بود بآنها اختصاص و حاجت، و کسي که ندهد بخل نفس او است پس اينها رستگاران هستند بيان: بعض انصار بسيار مايل بودند که اينکه مهاجرين فقرا را منزل دهند و ايمان را بآنها تعليم دهند با اينکه خود محتاج بآن منازل بودند حاجت آنها مانع نفوس آنها نشد و آن فقراء مهاجرين را بر خود مقدّم مي‌داشتند و بآنها ايثار مي‌کردند بر خود و لو اينکه خود محتاج بودند، و کسي که بخل کند و بآنها ندهد براي بخل نفس خود او است پس اينها رستگاران هستند خداوند تمجيد مي‌فرمايد بعض انصار را که منازل خود را به مهاجرين دادند و آنها را اعانت کردند و بر خود مقدّم داشتند از روي ميل و شوق که اينها رستگاران هستند و مذمت مي‌کند کساني را که بخل کردند و بمهاجرين اعانت نکردند.
وَ الَّذِين‌َ از انصار اهل مدينه.
تَبَوَّؤُا الدّارَ بوء بمعني منزل است چنانچه مي‌فرمايد: وَ الَّذِين‌َ هاجَرُوا فِي اللّه‌ِ مِن بَعدِ ما ظُلِمُوا لَنُبَوِّئَنَّهُم فِي الدُّنيا حَسَنَةً الاية نحل آيه 43 يعني در مدينه
جلد 16 - صفحه 474
جاي خوب و منزل خوب بآنها مي‌دهيم که انصار منزلها خود را بآنها دادند و اينکه جمله وَ الَّذِين‌َ تَبَوَّؤُا الدّارَ را دو نحو تفسير شده، يکي آنکه عطف باشد به للفقراء المهاجرين که پيغمبر از اموال بني نضير يک قسمت بهمين انصار داده بازاء اينکه مهاجرين را منزل دادند، ديگر آنکه جمله مستقلّه باشد و مبتداء و خبرش فَأُولئِک‌َ هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ و تفسير دوّم اقرب بنظر مي‌آيد وَ الإِيمان‌َ که احکام ايمان را در قلوب آنها جاي دادند، چون انصار خدمت حضرت رسول مشرّف بودند و آيات شريفه قرآن و دستورات اسلامي را فرا گرفته بودند باين مهاجرين بيان مي‌کردند و آنها در قلوب خود جاي مي‌دادند.
مِن قَبلِهِم آنچه که قبل از مهاجرين اخذ کرده بودند.
يُحِبُّون‌َ مَن هاجَرَ إِلَيهِم دوست مي‌داشتند کساني را که هجرت کرده بودند و بر آنها وارد شده بودند و از روي ميل و شوق و محبّت آنها را پذيرايي مي‌کردند.
وَ لا يَجِدُون‌َ فِي صُدُورِهِم حاجَةً نمي‌گفتند ما خود محتاج هستيم و آنها را بر خود مقدّم مي‌داشتند.
مِمّا أُوتُوا از هر چه بآنها داده شده بود.
وَ يُؤثِرُون‌َ عَلي أَنفُسِهِم از خود باز مي‌داشتند و بآنها ايثار مي‌کردند.
وَ لَو کان‌َ بِهِم خَصاصَةٌ و لو اينکه خود آنها شدّت احتياج بآنچه مي‌دادند داشتند.
وَ مَن يُوق‌َ ولي آن کساني که امتناع کردند و مهاجرين را بخود راه ندادند.
شُح‌َّ نَفسِه‌ِ از روي صفت بخل نفساني خود بوده با اينکه تمکّن داشتند.
فَأُولئِک‌َ اينکه انصاري که اينکه نحو محبّت کردند بمهاجرين.
هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ و چه فلاح و رستگاري.