تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لا يُقاتِلُونَکُمْ جَمِيعاً إِلاَّ فِي قُرىً مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَراءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ «14»
لا يُقاتِلُونَکُمْ جَمِيعاً: مقاتله نمى‌کنند يهود و اهل نفاق با شما در حالى که مجتمع و متفق باشند براى جدال با شما، إِلَّا فِي قُرىً مُحَصَّنَةٍ: مگر در قريه‌هاى استوار به خندق و برج و قلعه‌ها، أَوْ مِنْ وَراءِ جُدُرٍ: يا از پس ديوارها به تير و سنگ زيادى ترس ايشان از شما، يعنى ايشان را قوت آن نيست که از قلعه‌ها بيرون آيند و به صحرا، رو بروى محاربه کنند. اين نه از ضعف و ترس ايشان است بلکه، بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ: کارزار ايشان در ميان يکديگر شديد و سخت است، يعنى چون با هم محاربه کنند، حرب آنها در نهايت شدت است، اما هر شجاعى از ايشان با پيغمبر و اصحاب او جنگ کند، حق تعالى
جلد 13 - صفحه 107
ترس را در دل او افکند و به سبب آن طاقت مقاتله ندارد. تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً:
گمان کنى تو يهود و اهل نفاق را مجتمع و متفق از روى تدبير و صلاح انديشى، وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى: و حال آنکه دلهاى آنها پراکنده و پريشان است به جهت افتراق عقايد و اختلاف دواعى و مقاصد و کثرت حسد و عداوت با يکديگر. ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ: اين اختلاف و افتراق به سبب آنست که ايشان گروهى‌اند تعقل نمى‌کنند و در نمى‌يابند آنچه صلاح ايشان در آنست، يا نمى‌دانند تشتّت قلوب موهن قوا باشد؛ آيه، تشجيع قلوب مؤمنان است بر قتال.