سوره حشر(الحشر)، آیه ۱۴ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۴۷
لَا يُقَاتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إِلَّا فِي قُرًى مُّحَصَّنَةٍ أَوْ مِن وَرَاءِ جُدُرٍ بَأْسُهُم بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا وَقُلُوبُهُمْ شَتَّىٰ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَعْقِلُونَ
آنها هرگز با شما بصورت گروهی نمیجنگند جز در دژهای محکم یا از پشت دیوارها! پیکارشان در میان خودشان شدید است، (امّا در برابر شما ضعیف!) آنها را متّحد میپنداری، در حالی که دلهایشان پراکنده است؛ این به خاطر آن است که آنها قومی هستند که تعقّل نمیکنند!
معنی کلمات و عبارات
«قُریً مُّحَصَّنَةٍ»: آبادیهای محکم. مراد دژهای استوار است. «جُدُرٍ»: جمع جِدار، دیوارها. سورها. «بَأْسُهُم بَیْنَهُمْ شَدِیدٌ»: جنگ و عداوت در میان خودشان سخت است و متحد و متفق نیستند. در جنگ با یکدیگر توانا و نیرومندند، ولی در مقابل مؤمنان راستین ترسو و ضعیف میباشند.
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - اطمینان بخشى خدا به مؤمنان درباره ناتوانى منافقان و کافران از رویارویى مستقیم با آنان «لایقتلونکم جمیعًا إلاّ فى قرًى محصّنة»
ضمایر فاعل «یقاتلون» به منافقان و کافران (یهود) - که در آیات قبل مورد اشاره قرار گرفته اند - باز مى گردد و «جمیعاً» نظر به اجتماع این دو گروه دارد.
۲ - کافران (یهود)، پس از غزوه بنى نضیر، ناتوان از مقابله رویارو در میدان نبرد با مؤمنان * «لایقتلونکم جمیعًا إلاّ فى قرًى محصّنة»
این آیات، پس از آیات غزوه بنى نضیر، آمده است; ازاین رو مى تواند ناظر به برنامه هاى آینده یهود باشد هر چند آنان در گذشته نیز قدرت رویارویى مستقیم نداشته اند. روشن است که در این احتمال، ضمیر فاعل «یقاتلون» تنها به یهودیان بازگردد; نه آنان و منافقان (چنان که در برداشت قبل آمده است).
۳ - وجود زمینه هاى نگرانى براى مسلمانان از همدستى جامعه یهود علیه آنان (پس از غزوه بنى نضیر) «لایقتلونکم جمیعًا إلاّ فى قرًى محصّنة»
از این که خداوند، همدستى کافران در نبرد و رویارویى با مؤمنان را نفى کرده است; چنین احتمال مى رود که نگرانى هایى در میان مسلمانان وجود داشته است.
۴ - خبردادن خداوند از درگیرى هاى آینده کافران (یهود) با مؤمنان، از درون دژها و از پس دیوارهاى بلند «لایقتلونکم جمیعًا إلاّ فى قرًى محصّنة أو من وراء جدر»
با توجه به معناى مضارع (یقاتلون)، مطلب بالا قابل برداشت است.
۵ - اهل کفر و نفاق، تنها متکى بر موانع و استحکامات فیزیکى و مادى در جنگ و نبرد «لایقتلونکم جمیعًا إلاّ فى قرًى محصّنة أو من وراء جدر»
در صورتى که فاعل در «لایقاتلونکم...» کافران و منافقان باشند، به دست مى آید که اهل کفر و نفاق، هیچ انگیزه معنوى براى حرکت هاى خود ندارند و تنها اطمینان از استحکامات مادى است که به آنان جرئت مبارزه مى دهد.
۶ - ابّهت و هیمنه مسلمانان (پس از غزوه بنى نضیر)، مانع از اقدام جبهه کفر و نفاق به نبردى رویاروى با آنان «لأنتم أشدّ رهبة فى صدورهم ... لایقتلونکم جمیعًا إلاّفى قرًى محصّنة»
۷ - وجود برخوردهاى پراکنده و انفرادى، میان یهودیان تبعیدى و مسلمانان * «لایقتلونکم جمیعًا إلاّ فى قرًى محصّنة»
ذکر واژه «جمیعاً»، مى تواند از آن جهت باشد که یهودیان اخراجى از مدینه، فقط در نبردهاى جمعى از برخورد مستقیم با مسلمانان پرهیز مى کردند; ولى ممکن است آنان برخوردهاى انفرادى مستقیم داشته باشند.
۸ - یهودیان، گرفتار تفرقه و دسته بندى هاى سخت میان خویش «بأسهم بینهم شدید تحسبهم جمیعًا و قلوبهم شتّى»
برداشت یاد شده در صورتى است که ضمایر به یهودیان بازگردد و بأس اشاره به عداوت و دشمنى داشته باشد.
۹ - جبهه کفر و نفاق، درگیر تعارضات سخت و دشوار میان خویش «بأسهم بینهم شدید تحسبهم جمیعًا و قلوبهم شتّى»
برداشت بالا، بر پایه این احتمال است که ضمایر «هم» به کافران و منافقان بازگردد.
۱۰ - کافران، در نبردهاى قومى و قبیله اى خود جنگاور و سخت کوش; ولى در برابر جبهه حق، ضعیف و ناتوان «بأسهم بینهم شدید ... و قلوبهم شتّى»
برداشت یاد شده در صورتى است که واژه «بأسهم» اشاره به جنگ هایى باشد که در میان قبایل خود کافران آن روزگار متداول بوده است.
۱۱ - جبهه کفر و نفاق، به ظاهر مجتمع و متحد; اما در درون، آکنده از تشتت و تفرقه «تحسبهم جمیعًا و قلوبهم شتّى»
۱۲ - وحدت هاى غیر متکى به ایمان، پوشالى و همراه با ناهمسازى ها و ستیزها «بأسهم بینهم شدید تحسبهم جمیعًا و قلوبهم شتّى»
از آن جا که آیه شریفه در مقام بیان حالات و رفتار کافران و منافقان است; مطلب بالا استفاده مى شود.
۱۳ - فروپاشى اتحاد منافقان و یهودیان، پس از غزوه بنى نضیر، به رغم ظاهر متحد آنان * «تحسبهم جمیعًا و قلوبهم شتّى»
احتمال مى رود که جملات آیه شریفه، حکایت از آینده داشته باشد; بدین معنا که از تحولات پس از غزوه بنى نضیر خبر مى دهد و از آن جمله در هم ریختن اتحاد میان منافقان و یهود قبل از غزوه بنى نضیر است.
۱۴ - اعتماد کافران به استحکامات مادى و همبستگى هاى صورى و ناپایدار، نشانه بى خردى آنان است. «لایقتلونکم جمیعًا إلاّ فى قرًى محصّنة ... ذلک بأنّهم قوم لایعقلون»
۱۵ - خردورزى و فهم درست، راهنماى جامعه به همدلى و همبستگى و پرهیز از تفرقه و تشتّت «و قلوبهم شتّى ذلک بأنّهم قوم لایعقلون»
۱۶ - یهود، مردمانى دور از اندیشه و خردورزى * «ذلک بأنّهم قوم لایعقلون»
با توجه به بازگشت ضمیر «هم» به یهودیان، اسناد عدم تعقل به «قوم»; مى تواند اشاره به خصوصیت این «قوم» داشته باشد.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار عظمت مسلمانان صدراسلامآثار غزوه بنی نضیراتحاد ظاهری بنی نضیراتحاد ظاهری منافقاناتحاد ظاهری منافقان مدینهاتحاد ظاهری کافراناتکا به استحکامات بشریاختلاف باطنی منافقاناختلاف باطنی کافراناختلاف منافقانبی عقلی یهودجنگ یهود با مسلمانانجنگهای قبیله ای کافرانعوامل استحکام اتحادموانع توطئه منافقانموانع توطئه کافراننشانه های بی منطقی کافراننقش استحکامات منافقاننقش استحکامات کافراننگرانی از اتحاد یهودپیشگویی جنگ با یهوداختلاف کافرانعجز یهوداتکای منافقاننگرانی مسلمانان صدراسلاماتکای کافرانجنگ با مؤمنانموانع اختلافاختلاف یهودعجز منافقانصفات یهودعوامل اتحادعجز کافرانآثار تعقلپیشگوییهای قرآنعوامل هدایتآثار ایمانتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۱)
- اتّحاد ظاهری اهل کتاب با یکدیگر در دشمنی با مسلمانان
- وجود اختلاف عمیق میان منافقان و یهود، به رغم اتّحاد ظاهری+۱ آیه
- وجود اختلاف ریشهدار و درونی میان یهود و منافقان+۱ آیه
- نابخردی، عامل اختلافهای درونی و قلبی
- اختلاف و پراکندگی دلهای اهلکتاب برخاسته از بیخردی انان+۱ آیه
- پراکندگی دلهای اهلکتاب، به رغم ظاهر متّحد انان+۱ آیه
- پراکندگی دلهای منافقان و کافران اهلکتاب بهرغم اتّحاد ظاهری انان
- اتّکای کافران اهلکتاب به دژهای مستحکم خویش و نادیده گرفتن اراده الهی به هنگام جنگ با مسلمانان+۱ آیه
- نبرد مسلمانان بااهلکتاب درقلعهها و حصارهای محکم اطراف مدینه+۱ آیه
- بنینضیر، مردمی متحد و یکپارچه در دیدگاه ظاهری+۱ آیه
- اختلاف درونی بنینضیر، به رغم وحدت ظاهری+۱ آیه
- جهل بنینضیر، عامل اختلافات داخلی انان+۱ آیه
- اختلاف بنینضیر و منافقان، به رغم اتحاد ظاهری
- بیخردی، عامل اختلاف بنینضیر و منافقان+۱ آیه
- وحدت ظاهری بنینضیر و منافقان در ضدیّت با اسلام و مسلمانان+۱ آیه
- تشبیه بنینضیر در شکست خوردن از مسلمانان، به مشرکان در شکست انان در جنگ بدر+۲ آیه
- بنینضیر، مردمی نادان و فاقد درک صحیح+۱ آیه
- بنینضیر، دارای قدرت، در صحنههای دشمنی و درگیریهای داخلی+۱ آیه
- قلب، از ابزار تعقل و خردورزی+۲ آیه
- عدم تعقّل و تفکّر، زمینهساز اختلاف و تفرقه
- اهلکتاب، فاقد تفکّر و اندیشه صحیح+۱ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۲ آیه
- خبر دادن خداوند، از درگیریهای اینده کافران (یهود) با مؤمنان، از درون دژها و از پس دیوارهای بلند
- اعتماد کافران به استحکامات مادّی و دژها و دیوارهای محکم خود در جنگ با مؤمنان
- ترس شدید کافران از مؤمنان، زمینه جنگ انان از پشت دژها و دیوارها+۱ آیه
- شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب
- قلب، از ابزار شناخت انسان+۲ آیه
- سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل
- نحوه رابطه منافقان و یهود (بنی نضیر) با یکدیگر، مایه گمان و ظن دیگران به اتحاد انان+۱ آیه
- گرایش به وحدت واقعی در جامعه، از نشانه های عاقلان
- بنی نضیر، دارای قدرت دفاعی، در درگیریهای خود با دشمنان شان+۱ آیه
- خبر دادن خداوند از درگیریهای کافران (یهود) با مؤمنان، از درون قلعه ها و از پس دیوارهای بلند+۱ آیه
- اختلاف عمیق، میان کافران اهل کتاب و منافقان، به رغم اتّحاد ظاهری انان+۱ آیه
- «تَحسَبُ»
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند
- پاسخگویی خداوند، در برابر تلاشهای دشمنان برای تضعیف روحیّه مسلمانان، مایه تقویت انان+۳ آیه
- اتّحاد ظاهری و دروغین منافقان، به رغم تشتّت و تفرقه درونی انان
- گرفتاری منافقان به درونی اکنده از تفرقه و تشتّت به رغم اتّحاد و تجمّع ظاهری انان+۱ آیه
- اختلاف و تفرقه عمیق میان منافقان و یهود، به رغم اتّحاد ظاهری انان+۱ آیه
- منافقان، فاقد خرد و اندیشه+۲ آیه
- عجز منافقان، از اتحاد و اجتماع، در جنگ با دشمن+۱ آیه
- پراکندگی دلهای منافقان و کفرپیشگان اهل کتاب، به رغم اتحاد ظاهری انان+۱ آیه
- اختلاف بنی نضیر و منافقان، به رغم اتحاد ظاهری انان+۱ آیه
- پراکندگی دلهای منافقان و کافران اهل کتاب، به رغم اتحاد ظاهری انان+۱ آیه
- پیشگویی قران، از اینده روابط منافقان با کافران+۳ آیه
- اتّحاد ظاهری یهود با یکدیگر، در دشمنی با مسلمانان
- یهودیان، گرفتار اختلافات و تفرقههای شدید، در میان خویش، به رغم اتّحاد ظاهری خود
- وجود اختلاف ریشهدار و درونی، میان یهود و منافقان+۱ آیه
- پیشگویی قران، از جنگهای یهود با مسلمانان
- یهود عصر پیامبر صلی الله علیه و اله دارای قدرت دفاعی در درگیریها و جنگهای داخلی+۱ آیه
- روابط و هم کاری منافقان و یهودیان، در جنگ علیه پیامبر صلی الله علیه و اله و مؤمنان+۲ آیه