تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
کَمَثَلِ الشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اکْفُرْ فَلَمَّا کَفَرَ قالَ إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِنْکَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ «16» فَکانَ عاقِبَتَهُما أَنَّهُما فِي النَّارِ خالِدَيْنِ فِيها وَ ذلِکَ جَزاءُ الظَّالِمِينَ «17» يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ «18» وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِکَ هُمُ الْفاسِقُونَ «19» لا يَسْتَوِي أَصْحابُ النَّارِ وَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفائِزُونَ «20»
ترجمه
مانند شيطان هنگاميکه گفت بانسان کافر شو پس چون کافر شد گفت همانا من بيزارم از تو همانا من ميترسم از خدا که پروردگار جهانيان است
پس سر انجام کار آن دو آن شد که هر دو در آتشند جاودانيان در آن و اين جزاى ستمکارانست
اى کسانيکه ايمان آورديد بترسيد از خدا و بايد نظر کند هر کس و ببيند که چه پيش فرستاده براى فردا و بترسيد از خدا همانا خدا آگاه است بآنچه ميکنيد
و مباشيد مانند آنانکه فراموش کردند خدا را پس از ياد آنها برد خودشان را آن گروه آنانند متمرّدان
برابر نيستند اهل آتش و اهل بهشت اهل بهشت ايشانند کاميابان.
تفسير
خداوند متعال در تعقيب احوال بنى نضير مثلى براى منافقين و آنها زده باين تقريب که مثل منافقين در اغراء يهود و ترک نصرت بنى نضير مثل شيطان است که بانسان ميگويد کافر شو و کفر را در نظر انسان جلوه ميدهد ولى در دم مرگ يا قيامت از او و عملش تبرّى ميجويد و مدّعى ترس از خدا ميشود براى آنکه در عذاب او شريک نشود ولى براى هيچيک فائده و اثرى ندارد و بالاخره هر دو مخلّد در آتش جهنّم ميشوند چون ستمکار بر خود و خلقند و هر فرد از اهل ايمان در دنيا بايد متوجّه اين امر باشد که براى فرداى قيامت خود چه عمل خير يا شرّى پيش فرستاده و اينکه از آخرت بفردا تعبير فرموده براى نزديکى و تحقّق وقوع آنست و براى آنکه دنيا مانند يک روز و آخرت فرداى آنروز است و تنکير غد براى تعظيم است و تکرار امر بتقوى يا براى تأکيد است يا براى اشاره به دو رکن توبه که ندامت از گناه سابق و عزم بر ترک آن در لاحق است و البته خداوند آگاه است از اعمال سابقه و لاحقه بندگان از خير و شرّ در تمام احوال و بر طبق آن پاداش خواهد داد و کيفر خواهد فرمود و نبايد مؤمنين مانند کسانى باشند که فراموش نمودند اداء حقّ ربوبيّت را و خدا هم آنها را بحال خودشان واگذار فرمود و در نتيجه
جلد 5 صفحه 180
فراموش کردند جلب نفع و دفع ضرر از خودشان را و مرتکب معصيت شدند و ترک طاعت نمودند و بمضار آن مبتلا و از منافع اين محروم گشتند و البته کسانيکه باعمال بد مستحق جهنّم شدند مساوى نيستند با کسانيکه باعمال خوب مستحق بهشت شدند آنها محروم از خير و اينها فائز بنعيم ابدى خواهند بود در عيون از امام رضا عليه السّلام نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اين آيه را تلاوت نمود و فرمود اصحاب جنّت کسى است که اطاعت نمايد مرا و تسليم شود براى على بن ابى طالب عليه السّلام بعد از من و اقرار کند بولايت او و اصحاب نار کسى است که دشمنى و عناد نمايد با مقام ولايت و نقض عهد کند و با او مقاتله نمايد.