تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوانِهِمُ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَکُمْ وَ لا نُطِيعُ فِيکُمْ أَحَداً أَبَداً وَ إِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّکُمْ وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ «11» لَئِنْ أُخْرِجُوا لا يَخْرُجُونَ مَعَهُمْ وَ لَئِنْ قُوتِلُوا لا يَنْصُرُونَهُمْ وَ لَئِنْ نَصَرُوهُمْ لَيُوَلُّنَّ الْأَدْبارَ ثُمَّ لا يُنْصَرُونَ «12» لَأَنْتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةً فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ «13» لا يُقاتِلُونَکُمْ جَمِيعاً إِلاَّ فِي قُرىً مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَراءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ «14» کَمَثَلِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَرِيباً ذاقُوا وَبالَ أَمْرِهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ «15»
ترجمه
آيا نظر نکردى بآنانکه نفاق ورزيدند ميگويند به برادرانشان آنانکه کافر شدند از اهل کتاب هر آينه اگر بيرون کرده شديد بيرون ميرويم با شما و اطاعت نميکنيم در مخالفت شما کسى را هرگز و اگر کارزار کرده شديد هر آينه يارى ميکنيم شما را و خدا گواهى ميدهد که آنها دروغگويانند
اگر بيرون کرده شوند بيرون نميروند با آنها و اگر کارزار کرده شوند يارى نميکنند آنها را و اگر يارى کنندشان هر آينه برميگردند به پشتها پس يارى کرده نميشوند
هر آينه شما بيشتر مورد ترسيد در سينه‌هاى آنها از خدا اين بسبب آنست که آنها گروهى هستند که نميفهمند
کارزار نميکنند با شما همگى مگر در بلاد محصوره بحصار و خندق يا از پشت ديوارها قوّت و دليريشان ميان خودشان زياد است ميپندارى آنها را مجتمع و دلهاشان پراکنده است اين براى آنست که آنها گروهى هستند که بعقل در نمى‌يابند
مانند آنانکه بودند پيش از آنها بزمان کمى که چشيدند عقوبت کارشان را و براى آنها عذابى است دردناک.
تفسير
خداوند متعال بعد از ذکر اوصاف مهاجرين و انصار و تابعين متعرّض
جلد 5 صفحه 178
احوال منافقين مذکور در آيات اوّليّه اين سوره که وعده نصرت به بنى نضير دادند و وفا ننمودند شده به پيغمبر خود ميفرمايد آيا نديدى کسانى را که نفاق نمودند با خدا و رسول ميگويند ببرادران خودشان در کفر از يهود که اگر بيرون کرده شديد از مدينه بامر پيغمبر ما هم با شما بيرون ميآئيم و اطاعت احدى را هرگز نخواهيم نمود در مخالفت با شما و اگر مسلمانان با شما جنگ کردند ما شما را يارى ميکنيم و خدا شهادت ميدهد که آنها دروغ ميگويند اگر بنى نضير اخراج شوند از مدينه آنها از جاى خودشان حرکت نخواهند کرد و اگر مسلمانان با آنها مقاتله نمايند اينها يارى نميکنند آنها را و بر فرض يارى کنند آنها را در جنگ که نخواهند کرد در بين مبارزه فرار ميکنند و آنها را تنها ميگذارند و کسى يارى از آنها نخواهد نمود حماقت اينها و آنها بقدرى است که در دلهاشان ترس از شما بيشتر است از ترس خدا چون فهم ندارند که معرفت بقدرت خدا و عظمت مقام او داشته باشند و اگر با هم اجتماع نمايند در مقاتله با شما مسلمانان جرئت مقاومت در ميدان جنگ را ندارند ناچار در قلعه‌هاى ديار خود متحصّن شوند يا از پشت ديوارها تيراندازى کنند و اين نه براى آنست که آنها ذاتا ضعيف و ناتوان و ترسو هستند قوّت و شجاعت آنها در مبارزه با خودشان زياد است ولى در مقابل شما بخواست خدا مرعوب شده‌اند يا اختلافات داخلى و عداوتهاى شخصى ميان آنها زياد است و شما تصوّر ميکنيد که آنها با هم متّفقند ولى دلهاى آنها از هم پراکنده و جدا است و هر کدام هوى و هوسى دارند که مانع از اتّفاق و اتّحاد است و اين براى آنست که عقل ندارند تا بفهمند که ترقى و تعالى هر قوم در اتّفاق و اتّحاد با يکديگر است و ترقى شخصى نوعا در ضمن ترقى نوعى حاصل ميشود و بايد اغراض شخصيّه را فداى اغراض نوعيّه نمود مثل بنى نضير هم مثل بنى قنيقاع است که بفاصله کمى قبل از آنها نقض عهد نمودند و بحکم پيغمبر مجبور بجلاء وطن شدند و بسزاى کفر خودشان در دنيا رسيدند و عذاب آخرت آنها که اشدّ از عذاب دنيا است بجاى خود براى آنها و رفقاشان باقى و برقرار خواهد بود.
جلد 5 صفحه 179