«ميمنة» از «يمن» به معناى برکت و سعادت و «مشئمة» از «شؤم» به معناى شقاوت است، بعضى گفته‌اند: مراد از اين دو کلمه، سمت راست و چپ است. زيرا در قيامت، نامه خوبان به دست راست و نامه تبه‌کاران به دست چپشان داده مى‌شود. چنانکه دليل نام‌گذارى يَمَن و شام، آن است که يمن، در سمت راست کعبه و شام، در سمت چپ کعبه واقع شده است.
«ثُلَّةٌ» به معناى گروه و جماعت است که به قرينه آيه «وَ قَلِيلٌ مِنَ الْآخِرِينَ» مراد از آن، جماعتى بزرگ است. «سُرُرٍ» جمع «سرير» به تختى که سرورآور باشد گفته مى‌شود.
«مَوْضُونَةٍ» به معناى چيده شده و جواهرنشان است. امام باقر عليه السلام فرمود: تخت‌هاى بهشتيان، بافته‌هايى از درّ و ياقوت در ميان دارد. «1»
فرشتگان همه يک‌دست مؤمن و تسليم فرمانند، «يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ»* «2» جنّيان به دو دسته مؤمن و کافر تقسيم مى‌شوند، «وَ أَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَ مِنَّا الْقاسِطُونَ» «3» ولى انسان‌ها سرانجام به سه گروه تقسيم مى‌شوند. «کُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً» چنانکه در سوره فاطر نيز مردم سه دسته تقسم شده‌اند. «فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ» «4» يک
«1». بحار، ج 8، ص 218.
«2». تحريم، 6.
«3». جن، 14.
«4». فاطر، 32.
جلد 9 - صفحه 420
گروه، افراد ظالم و گنهکار، يک گروه، افراد متوسط و ميانه، يک گروه، افراد عالى و ممتاز.
در قرآن کريم، براى سبقت و پيشى گرفتن از ديگران مصاديقى بيان شده است، از جمله:
سبقت در ايمان. «سَبَقُونا بِالْإِيمانِ» «1»
سبقت در انفاق و جهاد. «لا يَسْتَوِي مِنْکُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قاتَلَ أُولئِکَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلُوا» «2»، «وَ فِي ذلِکَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ» «3»
سبقت در کارهاى نيک. «فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ»* «4»
سبقت در نعمات موعود الهى در بهشت.
امام باقر عليه السلام، مصداق بارزِ «السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ» را، انبيا «5» و حضرت على عليه السلام، يکى از مصاديق آن را، سبقت گيرندگان به سوى نمازهاى پنج‌گانه دانسته‌اند. «6»
منظور از قرب در آيه «أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ»، قرب منزلت است نه منزل و مکان.
قرب به خداوند با ادّعا حاصل نمى‌شود، راه و روش و دليل دارد، يهوديان مى‌گفتند: ما مقرّبان درگاه خدا هستيم. «نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ» «7» ولى قرآن مى‌فرمايد: مقرّبان کسانى هستند که در کمالات پيشقدم باشند. «وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ»
در تقسيم بندى سه گروه، نام سابقون متأخّر آمده، شايد به دليل آن‌که تعدادشان کمتر است، ولى در تجليل، ابتدا از آنان تجليل شده است، سپس از اصحاب يمين و ديگران، چون مقامشان والاتر از ديگران است.