تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ (273)
ترجمه
از براى فقيرانى است که باز داشته شدند از کار در راه خدا که توانائى ندارند سير در زمين را مى‌پندارد ايشان را نادان توانگران از عفت طلبى ميشناسى تو آنها را بعلامت ظاهرشان سؤال نميکنند از مردم باصرار و ابرام و آنچه را انفاق ميکنيد از مال خير پس خدا بآن دانا است.
تفسير
بهترين مصارف انفاق فقرائى هستند که خداوند بالخصوص امر باعطاء بآنها فرموده اگر مقدر در صدر آيه «اجعلوا صدقاتکم» باشد يعنى قرار بدهيد صدقات خودتان را براى فقراء خاص که داراى اين اوصافند و اگر مقدر الصدقات باشد للفقراء خبر مبتداء محذوف است و براى مزيت اين قبيل از فقراء صدقات اختصاص بآنها داده شده است و اينها کسانى هستند که در راه خدا از قبيل جهاد و تحصيل علوم دينيه و ترويج شريعت مطهره از کار و کسب بازمانده‌اند و محصور شده است اوقات آنها بعبادت و بندگى حق و هدايت و ارشاد خلق و قادر بر گردش کردن براى کسب مال و رزق نيستند کسيکه از حال آنها با خبر نباشد تصور مينمايد و گمان ميکند که اغنياء هستند براى آنکه داراى عفت نفسند سؤال نمى‌کنند و اظهار فقر نمى‌نمايند ولى از رنگ و رخساره و ظاهر حال آنها شناخته ميشوند و چون مضطر بسئوال شوند الحاح و ابرام نمى‌نمايند و ملازم رکاب کسى براى انجاح حاجت خود نميشوند و آنچه را که انفاق نمايند مردم باين قبيل اشخاص از مال حلال خدا ميداند ثواب آنرا و بس و از حد وصف خارج است در مجمع از حضرت باقر (ع) روايت نموده است که اين آيه در شأن اصحاب صفه نازل شده است گفته‌اند آنها قريب چهار صد نفر بودند که در صفه مسجد پيغمبر سکنى داشتند و تمام اوقات آنها مصروف بعبادت و تعلم احکام بوده و هر وقت پيغمبر امر بجهاد ميفرمود حاضر رکاب بودند و معلوم است که حکم اختصاص بآنها نداشته و عام است چون اين مطلب مسلم است که اعتبار بعموم لفظ است نه خصوص مورد و الحق بهترين مصارف انفاق اين قبيل اشخاصند خدا توفيق دهد.
جلد 1 صفحه 351