اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَمحَق‌ُ اللّه‌ُ الرِّبا وَ يُربِي الصَّدَقات‌ِ وَ اللّه‌ُ لا يُحِب‌ُّ کُل‌َّ کَفّارٍ أَثِيم‌ٍ (276)
در نظر ناس اينکه است که ربا باعث زيادتي مال ميشود و بسا اشخاصي از مال ربا ثروتهاي زيادي بدست آورده‌اند و صدقه باعث نقصان مال است و بسا بفقر و بيچارگي منجر ميشود.
خداوند اينکه نظر را ردّ ميفرمايد و مطلب را عکس بيان ميکند که ربا باعث نقصان و از بين رفتن ميشود و صدقه باعث زيادتي ميگردد، و توضيح کلام اينست که ربا مورث مضرّاتي ميشود اوّلا بتدريج که معناي محق است از بين ميرود و بکلّي نابود ميگردد و بسيار مشاهده شده.
و ثانيا اگر صورت مال از بين نرود برکاتش از بين ميرود يعني از اينکه بهره و استفاده و کيف و لذّت نميبرد و با هزار حسرت ميگذارد و ميرود و وارث آن را تضييع ميکند و بالاخره محق ميشود و هکذا وارث وارث.
و ثالثا محق دين ميکند چون مال حرام مخصوص همچه حرامي قلب را سياه ميکند، شيطان را مسلّط ميکند، دل قسي‌ّ ميشود موعظه در او تأثير نميکند، توفيق سلب ميشود، ايمان ضعيف ميگردد تا بالاخره بسا مستحل رباء ميشود و کافر ميگردد و بي‌ايمان از دنيا ميرود و وبال و عقوبتش بر او باقي ميماند.
و بهمين معني در اخبار تصريح فرموده چنانچه در برهان از حضرت صادق عليه السّلام روايت کرده فرمود
(أي‌ّ محق امحق من درهم الربا بمحق الدين).
و رابعا محق اعمال و عبادات ميکند فرداي قيامت بازاء هر درهمي چه اندازه از عبادات او را بصاحب مال بدهند و چه اندازه سيّئات او را بر اينکه بار کنند چون جنبه حق النّاس دارد.
و خامسا بواسطه ربا از فيوضات و مثوبات اخروي محروم ميگردد و بعذاب
جلد 3 - صفحه 68
و عقوبات گرفتار ميشود.
و بالعکس صدقات چه واجبه و چه مندوبه باعث زيادي مال ميشود و زيادتي برکات و موجب قبولي اعمال و دفع بليّات و نورانيّت قلب و قوه ايمان و دفع شيطان و نجات از عذاب و عقوبات و نيل بمثوبات و ارتفاع درجات و تشبّه بانبياء و اولياء و حصول ملکه سخاوت و فوائد ديگر.
لذا ميفرمايد يَمحَق‌ُ اللّه‌ُ الرِّبا وَ يُربِي الصَّدَقات‌ِ پس از اينکه بهمين نکته که عرض شد که باعث محق دين ميشود اشاره دارد جمله اخيره که ميفرمايد:
وَ اللّه‌ُ لا يُحِب‌ُّ کُل‌َّ کَفّارٍ أَثِيم‌ٍ کفّار صيغه مبالغه کافر است يعني بسيار کافر، کفر روي کفر که اثر رباء است اگر مستحل‌ّ بآن شود هر درهمي موجب کفر است و مستحلّش کافر هر چه زياد شود زياد ميشود.
و اثيم صفت مشبّهه است از اثم که اثم و معصيت بر او ثابت و دائم و باقي ميماند. و کلمه لا يُحِب‌ُّ هم دلالت دارد زيرا مؤمن مسلّما بهر درجه باشد محبوب خدا است و اطلاق لا يُحِب‌ُّ مشعر باين است که آکل ربا چه مستحل‌ّ و کفّار باشد و چه غير مستحل‌ّ و لکن اثيم باشد بي‌ايمان از دنيا ميرود مگر موفّق بتوبه شود و مورد عفو گردد.