اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّکاةَ لَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَ لا خَوف‌ٌ عَلَيهِم وَ لا هُم يَحزَنُون‌َ (277)
احتياج بتفسير ندارد چون جملات آن در اول سوره مفصّلا بيان شده، فقط نکته‌اي که اينجا بايد متذکّر شويم اينست که جمله وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّکاةَ
جلد 3 - صفحه 69
از باب عطف خاص است بعام که عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ باشد بلکه اظهر مصاديق آن است و از اينکه آيه و آيات بسياري از قرآن استفاده ميشود که ايمان تنها مورد جميع اينکه مثوبات نيست بلکه اعمال صالحه يا در بعض آيات تقوي هم لازم دارد.
و توضيح مطلب آنکه افراد بشر در قيامت بر چهار دسته تقسيم ميشوند: يک قسمت کساني که نه ايمان داشته و نه عمل صالحي مثل اکثر کفّار بخصوص منهمکين آنها در معاصي و ظلم که در اشدّ درکات جهنّم معذّب بانواع عذاب گرفتار هستند.
قسمت دوم- کساني که ايمان ندارند و لکن اعمال صالحه بسا از آنها صادر شده اينها بواسطه نداشتن ايمان در جهنّم معذّب هستند لکن بواسطه پاره‌اي از اخلاق فاضله يا اعمال صالحه تخفيفي در عذاب دارند هر کس بقدر خود.
قسمت سوم- کساني که با ايمان از دنيا رفتند لکن اعمال سيّئه آنها بسيار و اعمال صالحه قليل، اينها بواسطه ايمان مسلّما اهل نجات هستند و نائل به بهشت خواهند شد لکن بواسطه کوتاهي در اعمال صالحه يا کثرت معاصي گرفتار هستند يا در موقع قبض روح يا در عالم برزخ و قبر يا در صحراي محشر يا العياذ باللّه در جهنّم تا رحمت الهي و مغفرت حق و شفاعت شفعاء شامل حال آنها شود و نجات پيدا کنند چون قابليّت آن را دارند و بالاخره از مورد اينکه آيه خارج هستند.
قسمت چهارم- کساني هستند که مشمول اينکه آيه و آيات ديگر بسيار هستند و آنها کساني هستند که در حق آنها ميفرمايد إِن‌َّ الَّذِين‌َ آمَنُوا که بجميع عقائد حقّه معتقد باشند و انکار ضروريّات دين و مذهب را ننمايند و اعمالي که موجب کفر شود از آنها سر نزند.
وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ از اعمال واجبه و مستحبّه کوتاهي نکنند بالاخص اينکه دو عمل مهم اسلامي را انجام دهند که وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّکاةَ باشد جميع فوائد دنيوي و اخروي را حيازت کرده‌اند که لَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم از نتايج دنيوي و اخروي
جلد 3 - صفحه 70
وَ لا خَوف‌ٌ عَلَيهِم که بقدر خردلي از براي آنها عذاب نيست نه حين موت نه در قبر و برزخ و نه فرداي محشر و بکمال امنيّت و راحتي خيال وَ لا هُم يَحزَنُون‌َ که هيچ فيضي از آنها سلب نميشود که باعث حزن آنها بشود (اللّهم‌ّ ارزقنا بمحمّد و آله صلّي اللّه عليه و آله).