تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ بُشْراکُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ «12»
بعد از آن، بيان حال مؤمنان را در روز معاد مى‌فرمايد:
يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ: ياد کن اى مخاطب روزى را که بينى مردان ايمان‌آورنده و زنان ايمان‌آورنده را بر صراط، يَسْعى نُورُهُمْ: مى‌رود به شتاب نور ايمان ايشان، بَيْنَ أَيْدِيهِمْ: در پيش و جلو ايشان، وَ بِأَيْمانِهِمْ: و به طرف راست ايشان که موجب نجات و راهنمائى آنان باشد به بهشت.
بيان: تخصيص اين دو جهت به سبب آنست که نامه اعمال سعدا را در آن روز از پيش روى و از جانب راست به ايشان دهند، چنانچه نامه اعمال اشقيا را بر پس پشت و دست چپ دهند؛ پس اين نور در آن روز علامت آن خواهد بود که ايشان به حسنات خود سعيدند و به صحائف سفيد خود فايز، و به سبب اين نور از صراط مانند برق خاطف عبور کنند.
نزد بعضى، وجه تخصيص اين دو جهت آنکه نور روى ايشان به سبب آنست که در حين وضو، صورت خود را شسته باشند و در وقت نماز، پيشانى در زمين گذاشته، چنانکه حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: امّتى الغرّ المحجّلين من آثار الوضوء؛ و به دست راست تسبيح نموده و به انگشت عدد آن را شمرده، پس از هر بند انگشتى نورى درخشد.
جلد 13 - صفحه 24
حاصل آنکه همه مؤمنان بر قدر مرتبه خود، نور، پيش رو و دست راست ايشان مى‌رود تا به بهشت رسند، ملائکه استقبال آنها کنند و گويند: بُشْراکُمُ الْيَوْمَ: مژده باد شما را امروز، جَنَّاتٌ تَجْرِي: دخول است در بوستانهاى پر از اشجار و اثمار. جارى مى‌گردد، مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ: از جلو منازل يا از زير درختان، نهرهاى آب، خالِدِينَ فِيها: در حالتى که جاويد باشيد در آن بوستانها با نعمت. ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ: اين بشارت ايشان به بهشت و نعمتهاى بى‌پايان، رستگارى بزرگ است که ايشان در اين حال از همه اهوال قيامت نجات يافته به دار الخلود نزول نمايند.
تتمه: تفسير برهان- جابر بن عبد اللّه انصارى روايت نموده روزى خدمت حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بودم. در آن هنگام حضرت امير المؤمنين عليه السّلام رو آورد. حضرت فرمود: آيا بشارت دهم تو را اى ابو الحسن؟ عرض کرد: بلى يا رسول اللّه. فرمود: اين جبرئيل است، خبر دهد از جانب خداى جلاله:
انّه قد اعطى شيعتک و محبّيک سبع خصال: الرّفق عند الموت، و الانس عند الوحشة، و النّور عند الظّلمة، و الامن عند الفزع، و القسط عند الميزان، و الجواز على الصّراط، و دخول الجنّة قبل النّاس، نورهم يسعى بين ايديهم و بايمانهم. «1» بدرستى که خداى تعالى عطا فرمود شيعيان و دوستان تو را هفت صفت:
1- مدارا نزد مرگ. 2- انس نزد وحشت. 3- نور نزد تاريکى. 4- امن نزد فزع. 5- قسط نزد ميزان. 6- عبور بر صراط. 7- دخول بهشت قبل از مردم «نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ».
ابو امامه نقل نموده که مؤمنان بر صراط، نور دهند، و منافقان را نور نباشد.
هرگاه مؤمنان روى برگردانند، همه صراط روشن شود. منافقان از ايشان التماس نور کنند و بديشان نرسد و در ظلمت باقى باشند، چنانچه فرمايد:
«1» تفسير برهان، جلد 4، صفحه 289.
جلد 13 - صفحه 25