اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَوم‌َ يَقُول‌ُ المُنافِقُون‌َ وَ المُنافِقات‌ُ لِلَّذِين‌َ آمَنُوا انظُرُونا نَقتَبِس مِن نُورِکُم قِيل‌َ ارجِعُوا وَراءَکُم فَالتَمِسُوا نُوراً فَضُرِب‌َ بَينَهُم بِسُورٍ لَه‌ُ باب‌ٌ باطِنُه‌ُ فِيه‌ِ الرَّحمَةُ وَ ظاهِرُه‌ُ مِن قِبَلِه‌ِ العَذاب‌ُ «13» يُنادُونَهُم أَ لَم نَکُن مَعَکُم قالُوا بَلي وَ لکِنَّکُم فَتَنتُم أَنفُسَکُم وَ تَرَبَّصتُم وَ ارتَبتُم وَ غَرَّتکُم‌ُ الأَمانِي‌ُّ حَتّي جاءَ أَمرُ اللّه‌ِ وَ غَرَّکُم بِاللّه‌ِ الغَرُورُ «14»
روزي که مي‌گويند: منافقين و منافقات از براي مؤمنين نظر کنيد بما تا ما از
جلد 16 - صفحه 427
نور شما اقتباس کنيم و روشن شويم بآنها گفته مي‌شود که بر گرديد به پشت سر خود و طلب کنيد نوري را پس زده مي‌شود بين مؤمنين و منافقات بسوري و ديواري که از براي او دري است پشتش که بطرف مؤمنين است در او رحمت و روي او که بطرف منافقين از جلو او عذاب است، منافقين از پشت سور فرياد ميزنند مؤمنين را و آنها را صدا ميزنند و مي‌گويند مگر ما با شما در دنيا معاشرت نداشتيم و با شما نبوديم، مؤمنين مي‌گويند: بلي با ما بوديد لکن شما امتحان خود را داديد و مفتون شديد بنفوس خود و انتظار مي‌کشيديد و بريب و شک افتاديد و فريب داد شما را آمال و آرزوها تا آنکه آمد امر الهي که موت باشد شما را مرگ گريبان شما را گرفت و فريب داد شما را بخدا فريب دهنده که شيطان باشد.
يَوم‌َ يَقُول‌ُ المُنافِقُون‌َ وَ المُنافِقات‌ُ ذکر خصوص منافقين با اينکه تمام کفّار و مشرکين در عذاب شرکت دارند براي اينست که ساير کفّار و مشرکين با مؤمنين نبودند دشمن خارجي بودند و منافقين با مؤمنين مختلط بودند و دشمن داخلي بودند مسجد مي‌آمدند، به نماز حاضر مي‌شدند طرف معامله بودند، ازدواج با آنها داشتند، اسم اسلام و ايمان روي خود گذارده بودند و غير اينها.
لِلَّذِين‌َ آمَنُوا يعني طرف صحبت آنها مؤمنين بودند.
انظُرُونا نَقتَبِس مِن نُورِکُم چون توجه مؤمنين به طرف بهشت بود و جهنم عقب سر و طرف پشت آنها بود و منافقين به طرف جحيم بودند گفتند برگرديد به طرف ما تا ما هم از نور شما استضائه کنيم.
قِيل‌َ ارجِعُوا وَراءَکُم بعضي گفتند يعني بر گرديد به دنيا و تحصيل ايمان کنيد تا نوراني شويد و هيهات که ديگر بر گشتن ندارد و بعضي گفتند برگرديد به صفحه قيامت و صحراي محشر چون در صحراي محشر تمام مجتمع بودند و نور ايمان مؤمنين صحراي محشر را روشن کرده موقعي که خطاب رسيد وَ امتازُوا اليَوم‌َ أَيُّهَا المُجرِمُون‌َ يس آيه 59 منافقين در ظلمت افتادند.
فَالتَمِسُوا نُوراً آنها مي‌خواهند برگردند.
فَضُرِب‌َ بَينَهُم بِسُورٍ ديواري کشيده مي‌شود بين بهشت و جهنّم ديگر راه فرار و برگشتن ندارند.
جلد 16 - صفحه 428
لَه‌ُ باب‌ٌ يک باب براي اينکه سور هست يک طرف آن که رو به بهشت باشد که باطن آن باب باشد پشت درب.
باطِنُه‌ُ فِيه‌ِ الرَّحمَةُ و يک طرف آن که جلو باشد رو به جهنّم است که وَ ظاهِرُه‌ُ مِن قِبَلِه‌ِ العَذاب‌ُ نکته مليحه آنکه درب را از پشت مي‌بندند که پشت درب رو به خانه و منزل است که بيروني داخل نشود و روي درب رو به خارج است و خانه و منزل بهشت و رحمت است و بيرون آن خارج و عذاب است و اينکه درب بسته مي‌شود منافقين از بيرون فرياد ميزنند.
يُنادُونَهُم أَ لَم نَکُن مَعَکُم با شما بوديم نماز به جا مي‌آورديم، در مسجد پاي فرمايشات پيغمبر استماع مي‌کرديم، معاشرت داشتيم، حج مي‌رفتيم و غير اينها و همين کلام را هم با خداي متعال دارند که در خبر دارد اول حکمي که مي‌شود در مورد اينها است مي‌گويند که هنوز در حق کفّار و مشرکين حکم نفرموده‌اي با اينکه ما اقرار به شهادتين داشتيم قرآن تلاوت مي‌کرديم در جامعه مسلمين بوديم خطاب مي‌رسد ليس من يعلم کمن لا يعلم و در اينجا هم گفته مي‌شود.
قالُوا بَلي وَ لکِنَّکُم فَتَنتُم أَنفُسَکُم خود را در فتنه کفر و نفاق و رجوع از اسلام و ظلم و تعدي و ذهاب حق‌ّ و تضييع حقوق و غصب اموال و خلافت انداختيد.
وَ تَرَبَّصتُم انتظار مي‌کشيديد چه موقع بتوانيد اينکه فتنه‌ها را عملي کنيد تا زمان رحلت پيغمبر فرصت بدست آورديد و کرديد آنچه کرديد.
وَ غَرَّتکُم‌ُ الأَمانِي‌ُّ و آمال و آرزوهايي که داشتيد شما را فريب داد و شيطان هم شما را راهنمايي کرد.
حَتّي جاءَ أَمرُ اللّه‌ِ مرگ گريبان شما را گرفت.
وَ غَرَّکُم بِاللّه‌ِ الغَرُورُ غرور شيطان و راههاي شيطان هم بسيار است هر کسي را از يک راهي فريب مي‌دهد شما صراط مستقيم را رها کرديد و متابعت سبل شيطان نموديد با اينکه در قرآن مجيد گوشزد شما نمود که فرمود: وَ أَن‌َّ هذا صِراطِي مُستَقِيماً فَاتَّبِعُوه‌ُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُل‌َ فَتَفَرَّق‌َ بِکُم عَن سَبِيلِه‌ِ انعام آيه 54.