تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَ الشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَ نُورُهُمْ وَ الَّذِينَ کَفَرُوا وَ کَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَحِيمِ «19»
وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ: و آن کسانى که ايمان آورند به خدا، وَ رُسُلِهِ: و پيغمبران او که بنا به مشهور يکصد و بيست و چهار هزار بودند و شک نياوردند در اخبار و احکام ايشان، أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَ الشُّهَداءُ: اين جماعت ايشانند بسيار راستگويان در اقوال و افعال و شهيدان در راه خدا، عِنْدَ رَبِّهِمْ: نزد پروردگارشان، يعنى مؤمنان ثابت قدم در ايمان و طاعت، به منزله کسانيند که سبقت کرده باشند در تصديق خدا و رسول و شهيد شده‌اند در راه خدا.
عياشى- به اسناد خود از منهال قصاب روايت کند که خدمت حضرت صادق عليه السّلام عرض کرد: يابن رسول اللّه دعا فرما تا خداى تعالى شهادت روزى‌ام فرمايد. فرمود: «ان المؤمن شهيد» بعد از آن اين آيه تلاوت نموده. «1»
«1» به نقل از نور الثقلين، جلد 5، صفحه 244، حديث 74.
جلد 13 - صفحه 34
لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَ نُورُهُمْ: مر ايشان راست مزد طاعت صديقان و شهيدان، يعنى مثل اجر ايشان و مثل نور ايمان ايشان که در روز قيامت به آن مهتدى شده به بهشت روند.
تنبيه: آيه شريفه مقام و منزلت شأن مؤمنين حقيقى را فرمايد که در رتبه جلالت به منزله صديقان و شهداء باشند، و احاديث آل عصمت صلوات اللّه عليهم اجمعين در اين قسمت وارد شده از جمله:
1- در تهذيب- از حضرت سجاد عليه السّلام: انّ هذه لنا و لشيعتنا: بدرستى که اين آيه در حق ما و شيعيان ما باشد. «1» 2- در محاسن- از پدر بزرگوارش فرمود: ما من شيعتنا الّا صديق شهيد. قيل: انّى يکون ذلک و عامّتهم يموتون على فرشهم؟ فقال: اما تتلو فى کتاب اللّه فى الحديد:
وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَ الشُّهَداءُ. قال: لو کان الشّهداء کما يقولون کان الشّهداء قليلا: «2» نيست از شيعيان ما مگر که صديق و شهيد است.
عرض شد از کجا باشد آن و حال آنکه عموم آنها مى‌ميرند بر رختخواب خود؟
پس فرمود آيا تلاوت ننمودى کتاب خدا را در سوره حديد «وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَ الشُّهَداءُ» فرمود اگر باشد شهيد چنانچه [شما مى‌گوييد يعنى] «در رکاب پيغمبر شهيد شوند» شهداء کم خواهند بود.
3- عياشى- از حضرت باقر عليه السّلام: العارف منکم هذا الامر، المنتظر له، المحتسب فيه الخير، کمن جاهد و اللّه مع القائم بسيفه. ثمّ قال: بل و اللّه کمن جاهد مع رسول اللّه بسيفه. ثمّ قال الثّالثة: بل و اللّه کمن استشهد مع رسول اللّه فى فسطاطه؛ و فيکم آية من کتاب اللّه، قيل و اىّ آية؟ قال قول اللّه: «وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ ...» «3»
«1» به نقل از نور الثقلين، جلد 5، صفحه 244، حديث 76.
«2» به نقل از نور الثقلين، جلد 5، صفحه 244، حديث 77.
«3» به نقل از نور الثقلين، جلد 5، صفحه 244، حديث 75.
جلد 13 - صفحه 35
هر کس عارف باشد به امر منتظر به صاحب الامر، مثل کسى است که با قائم آل محمد به شمشير خود در راه خدا جهاد نموده. پس فرمود: سوگند به خدا مانند کسى است که جهاد نموده با رسول خدا به شمشير خود، بعد مرتبه سوم فرمود: بلکه سوگند به خدا مانند کسى است که با پيغمبر خدا شهيد شده باشد در خيمه‌گاهش؛ و در حق شما آيتى است از کتاب خدا. پرسيدند: کدام است؟
فرمود: «وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَ الشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ» وَ الَّذِينَ کَفَرُوا: و آنانکه کافر شدند به آيات الهى، يعنى انکار توحيد و پيغمبران نمودند، وَ کَذَّبُوا بِآياتِنا: و تکذيب نمودند آيات ما را که بر حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرستاديم، أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَحِيمِ: آن گروه ملازمان جهنمند.
تبصره: آيه تهديد عظيم است نسبت به کفار و معاندين و منکرين آيات بينات و معجزات قاهرات از آتش جهنم، و دليل است بر آنکه خلود در جهنم مخصوص است به کفار، زيرا ترکيب مشعر به اختصاص است، و مصاحبت دال بر ملازمت باشد، به حسب عرف؛ پس جهنميان ملازم با آتش خواهند بود و سستى و نجات از آن نسبت به کفار نخواهد بود.