«غَيْثٍ» از «غياث» به معناى باران مفيد است، ولى «مطر» شامل باران مضرّ نيز مىشود.
شايد به اين جهت که باران، پاسخ ناله ونياز مردم است، «غيث» ناميده مىشود.
«کفار» در اينجا به معناى کشاورزان است نه افراد بىايمان، زيرا در اصل از «کفر» به معناى پوشاندن است و به کشاورز چون بذر افشانى کرده و آن را زير خاک مىپوشاند، کافر و کفّار نام گرفته است.
«يَهِيجُ» از هيجان به دو معنا آمده است: خشکيدن گياه، جوش و خروش. «حطام» به معناى گياهى است که از شدّت خشکيدگى مىشکند، مثل کاه.
لهو و لعب بودن دنيا، چهار مرتبه در قرآن، آن هم در قالب حصر و انحصار آمده است:
1. «وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ» «1»
2. «وَ ما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ» «2»
3. «إِنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ»* «3»
4. «اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ» «4»
شايد از جمع بندى آيات قرآن در مورد دنيا بتوان اين گونه استفاده کرد که هرگاه دنيا را به عنوان هدف و مقصد بنگريم، دنيا وسيله اغفال و غرور خواهد بود ولى اگر دنيا را مزرعه آخرت، مقدّمه و وسيله رسيدن به کمال بنگريم، دنيا و نعمتهاى آن ارزشمند و سازنده خواهند بود؛ بنابر اين از همين زندگانى دنيا، گروهى آن گونه بهره مىگيرند که مغفرت و رضوان الهى را دريافت مىنمايند و گروهى آن گونه که گرفتار عذاب شديد مىشوند.
اين آيه به دوران مختلف زندگى انسان (کودکى و نوجوانى، جوانى و بزرگسالى) اشاره داشته
«1». انعام، 32.
«2». عنکبوت، 64.
«3». محمّد، 36.
«4». حديد، 20.
جلد 9 - صفحه 477
و بيان مىکند که در هر دورهاى از عمر، يکى از جلوههاى دنيا، انسان را مشغول مىکند؛ دوران کودکى و نوجوانى، مشغول لهو و لعب است، دوره جوانى، در فکر زينت و زيبايى و دوره ميانسالى و پيرى، گرفتار تفاخر و تکاثر است.
در آيات قبل سخن از صدقه و قرضالحسنه بود، اين آيه موانع و عوامل بازدارنده از انفاق را بيان مىکند.