آیه ۲۰ سوره حدید

سوره حدید(الحديد)، آیه ۲۰ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۴۰

اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

بدانید زندگی دنیا تنها بازی و سرگرمی و تجمّل پرستی و فخرفروشی در میان شما و افزون طلبی در اموال و فرزندان است، همانند بارانی که محصولش کشاورزان را در شگفتی فرو می‌برد، سپس خشک می‌شود بگونه‌ای که آن را زردرنگ می‌بینی؛ سپس تبدیل به کاه می‌شود! و در آخرت، عذاب شدید است یا مغفرت و رضای الهی؛ و (به هر حال) زندگی دنیا چیزی جز متاع فریب نیست!

معنی کلمات و عبارات
«لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِینَةٌ»: (نگا: انعام / ، عنکبوت / ، محمد / ). «تَفَاخُرٌ»: نازش بر یکدیگر. به خود بالیدن و خود را ستودن. «تَکَاثُرٌ»: مسابقه در افزایش مال و جاه، و نازش به دارائی و عزت و قدرت. «غَیْثٍ»: باران. «الْکُفَّارَ»: جمع کافِر، کشاورزان (نگا: فتح / ). «ثُمَّ یَهِیجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرّاً ثُمَّ یَکُونُ حُطَاماً»: (نگا: زمر / ). «مَتَاعُ الْغُرُورِ»: (نگا: آل‌عمران. .
نزول
نکات آیه
۱ - معرفت و شناخت درست نسبت به ماهیت و حقیقت حیات دنیوى، امرى لازم براى انسان ها «اعلموا أنّما الحیوة الدنیا لعب و لهو ... و تکاثر فى الأمول و الأولد» ۲ - فریفتگان زندگى دنیوى، مردمانى غافل و فاقد معرفت درست نسبت به حقیقت آن «اعلموا أنّما الحیوة الدنیا لعب ... و تکاثر فى الأمول و الأولد» امر «اعلموا» بیانگر آن است که اگر انسان ها، به ماهیت زندگى دنیایى آگاهى درست داشتند، فریب آن نمى خورند و خود را وقف آن نمى کنند. ۳ - حقیقت حیات دنیوى، پنج چیز بیش نیست: بازى، لهو و سرگرمى، زینت و آرایش، تفاخر و فخرفروشى، و فزون طلبى. «أنّما الحیوة الدنیا ... و تکاثر فى الأمول و الأولد» واژه «أنّما» (به فتح همزه) نظیر «إنّما» (به کسر همزه) براى افاده حصر است. بنابراین «أنّما الحیوة الدنیا...» معادل «ما الحیاة الدنیا إلاّ لهو و لعب...» است; یعنى، حقیقت زندگى دنیایى، به غیر از «لعب»، «لهو»، «زینت»، «تفاخر» و «تکاثر» نمى باشد. ۴ - انسان، در هر مرحله اى از مراحل زندگى دنیوى (کودکى، نوجوانى، جوانى، میان سالى و پیرى)، داراى روحیه و گرایشى متفاوت با مرحله قبل و مرحله بعد است. «اعلموا أنّما الحیوة الدنیا لعب ... و تکاثر فى الأمول و الأولد» برداشت یاد شده در صورتى به دست مى آید که هر یک از خصلت هاى پنجگانه یاد شده در آیه شریفه، به ترتیب بیانگر یکى از مراحل زندگى انسان باشد. ۵ - اقتضاى دوران کودکى انسان بازى است. «أنّما الحیوة الدنیا لعب» ۶ - لهو و اشتغال به کارهاى سرگرم کننده، اقتضاى دوران نوجوانى است. «أنّما الحیوة الدنیا ... و لهو» ۷ - انسان در دوران جوانى، طالب زینت و آرایش دادن خویش است. «أنّما الحیوة الدنیا ... و زینة» ۸ - تفاخر و فخرفروشى به دیگران، مقتضاى دوران میان سالى (زمان پس از جوانى و قبل از پیرى) انسان «أنّما الحیوة الدنیا ... و تفاخر بینکم» ۹ - انسان، موجودى فزون طلب و حریص بر اموال و فرزندانش در دوران پیرى «أنّما الحیوة الدنیا ... و تکاثر فى الأمول و الأولد» ۱۰ - اشتغال به دنیا (بازى، لهو و سرگرمى و...)، ره آوردى جز پوچى و بى حاصلى ندارد. «اعلموا أنّما الحیوة الدنیا لعب ... کمثل غیث ... ثمّ یکون حطمًا» ویژگى هاى پنجگانه اى که در آیه شریفه براى دنیا بیان شده، تماماً مصداق کارى است که هیچ ثمره اى بر آن مترتب نمى شود. ۱۱ - حیات دنیا، همچون رستنى هاى کشتزار، فریبا و ناپایدار است. «اعلموا أنّما الحیوة الدنیا ... کمثل غیث أعجب الکفّار نباته ... ثمّ یکون حطمًا» ۱۲ - نقش اصلى و تعیین کننده باران، در رویش و بالندگى گیاهان «کمثل غیث أعجب الکفّار نباته» «غیث» به معناى باران است و ضمیر «نباته» به «غیث» بازمى گردد. اضافه «نبات» به ضمیر «ه» لامیه است; یعنى، «نبات له» (گیاهى که از آن باران است). انتساب گیاه به باران، با این که نور خورشید و عناصر خاک نیز در رشد آن دخالت دارد، حکایت از نقش اصلى باران در رشد آن دارد. ۱۳ - بارش باران و سرسبز شدن مزارع، برانگیزاننده شگفتى کشاورزان و مایه سرور و شادمانى آنان «کمثل غیث أعجب الکفّار نباته» «اعجاب» (مصدر «أعجب») به معناى به شگفتى واداشتن است و «کافر» (مفرد «کفّار») در این جا به معناى کشاورز مى باشد. ۱۴ - روییدن از خاک، رشد و بالیدن، زرد شدن و آن گاه خشک و تبدیل به خاشاک شدن، مراحل عمر دانه هایى است که کشاورزان کشت مى کنند. «کمثل غیث أعجب الکفّار نباته ثمّ یهیج فتریه مصفرًّا ثمّ یکون حطمًا» هر یک از «نبات» (رویاندن) «هیجان» (حرکت)، «اصفرار» (زرد شدن) و «حطام» (خاشاک) اشاره دارد به یکى از مراحل عمر بذرى که کشاورزان کشت کرده اند. ۱۵ - جهان آخرت، جهان کیفر و پاداش الهى «و فى الأخرة عذاب شدید و مغفرة من اللّه و رضون» ۱۶ - کسانى که در دنیا عمر خود را به بطالت (بازى، سرگرمى، آرایش، تفاخر، فزون خواهى و...) مى گذرانند، در آخرت محکوم به عذاب الهى اند. «أنّما الحیوة الدنیا لعب و لهو ... و فى الأخرة عذاب شدید» ۱۷ - عذاب الهى در جهان آخرت، بسى سخت و شدید است. «و فى الأخرة عذاب شدید» ۱۸ - جهان آخرت، عرصه ظهور غفران و آمرزگارى خداوند، نسبت به بندگان و جلوه گاه رضایت و خرسندى او از آنان «و فى الأخرة ... و مغفرة من اللّه و رضون» ۱۹ - انسان ها در جهان آخرت، در صورتى به رضایت و خرسندى خداوند دست خواهند یافت که پیش از آن، کاملاً پاک شده و مشمول غفران و آمرزش الهى قرار گرفته باشند. «و مغفرة من اللّه و رضون» تقدیم «مغفرة» بر «رضوان»، مى تواند بیانگر مطلب یاد شده باشد. ۲۰ - انسان ها، در معرض قرار گرفتن در دام دنیا و فریفته شدن به زندگى دنیوى «و ما الحیوة الدنیا إلاّ متع الغرور» «متاع» به «ما یتمتع به» تفسیر شده است; یعنى، چیزى که انسان از آن بهره بگیرد. معادل فارسى آن «کالا» است. «غرور» نیز به معناى خدعه و نیرنگ است. بنابراین «متاع الغرور»; یعنى، کالایى که صرفاً جنبه خدعه و فریب دهى دارد. بیان این حقیقت، بدان هدف است که انسان، مواظب باشد تا در دام آن گرفتار نشود. و این در صورتى است که انسان، در معرض و خطر فریفته شدن به زندگانى دنیا قرار داشته باشد. ۲۱ - زندگانى دنیا، در مقایسه با آخرت، کالایى فریبنده بیش نیست. «و ما الحیوة الدنیا إلاّ متع الغرور» ۲۲ - دنیاطلبان، انسان هایى فریب خورده اند. «و ما الحیوة الدنیا إلاّ متع الغرور» ۲۳ - بازى، سرگرمى، آرایش، فخرفروشى و فزون خواهى، از مظاهر و جلوه هاى فریبندگى دنیا «أنّما الحیوة الدنیا لعب ... و تکاثر ... و ما الحیوة الدنیا إلاّ متع الغرور» معرفى دنیا به متاع فریبنده، در پایان آیه شریفه - پس از آن که در آغاز آن با پنج ویژگى شناسانده شده است - مى تواند اشاره به مطلب یاد شده باشد.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار زینت طلبیآثار سرسبزی کشتزارهااهمیت شناخت دنیابازی در کودکیتشبیه به گیاهانتشبیه زندگی دنیویتفاخر در زندگی دنیویتفاخر در میان سالیتفاوت گرایشهای انسانتکاثر در زندگی دنیویتکاثر در پیریزینت زندگی دنیویزینت طلبی در جوانیشرایط رضایت اخروی خداعوامل سرور کشاورزانقیاس دنیا با آخرتلعب در زندگی دنیویلهو در نوجوانیلهویت زندگی دنیویمراحل عمر دانه گیاهانویژگیهای میان سالیویژگیهای نوجوانیویژگیهای کودکیپایان عمر گیاهانکاشت دانه گیاهانکیفر اخروی تباهی عمرگرایشها در جوانیگرایشها در میان سالیگرایشها در نوجوانیگرایشها در پیریگرایشها در کودکیآثار لعبگمراهی دنیاطلبانحقیقت زندگی دنیویویژگیهای جوانیویژگیهای پیریزردی گیاهانآثار تکاثرمراحل عمرآمرزش اخروی انسان هانشانه های دنیاطلبیغفلت دنیاطلبانعوامل پوچی زندگیخشکیدن گیاهانآثار لهومکان کیفربی ارزشی دنیامکان پاداشسختی عذاب اخرویکیفر اخرویشدت عذاب اخرویپاداش اخرویآثار آمرزشآثار تفاخرزمینه دنیاطلبیعوامل رویش گیاهانویژگیهای آخرتبارش بارانمراتب عذاب اخرویرویش گیاهانرضایت خدافواید بارانصفات انسانآمرزشهای خداآثار دنیاطلبیتشبیهات قرآناهل عذابموجبات عذاب
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۶)
  • همانندی زندگی دنیا و زوال ان به اب عامل سرسبزی شگفتانگیز زمین و خشک شدن ان
  • اب، از عوامل ابادانی زمین+۶ آیه
  • اب، باعث رویش گیاهان و زیبا شدن طبیعت+۶ آیه
  • نقش اب در رویش و رشد گیاهان متنوّع+۵ آیه
  • نقش اب در پیدایش کشتزارها+۱ آیه
  • توبیخ شیفتگان به دنیا در برابر ترک ارزشهای اخرتی+۱ آیه
  • فریبندگی دنیا در برابر واقعیّت و حقیقت اخرت
  • عذاب اخرت، سخت و مشقتبارتر در مقایسه با عذاب دنیایی
  • زندگی دنیا، باعث سرگرمی و سبب غفلت انسان از امرزش و رضوان الهی
  • زندگی دنیا، مایه فخرفروشی و مباهات
  • زندگی دنیا، مایه فزونطلبی در مال و اولاد
  • دلبستگی به دنیا، مایه غرور و فریب
  • باران، مایه رویش گیاهان در زمین+۵ آیه
  • رضوان الهی، یکی از پاداشهای اخرتی
  • مغفرت الهی، یکی از پاداشهای خداوند در اخرت+۲ آیه
  • استفاده از تمثیل، از روشهای تربیتی قران+۳ آیه
  • زندگی دنیا، وسیله زینت و فخرفروشی
  • ناپایداری زندگی دنیا، مانند ناپایداری منافع اب باران+۲ آیه
  • بیارزشی امور دنیا و فریبندگی ان، مانند کالای فریبنده+۱ آیه
  • ناپایداری زندگی دنیا، مانند ناپایداری منافع اب باران+۲ آیه
  • بیارزشی امور دنیا و فریبندگی ان، مانند کالای فریبنده+۱ آیه
  • شگفتانگیز بودن زندگی دنیا مانند شگفتی رویش مزارع برای کشاورزان بر اثر بارش باران
  • بارش باران و رویش مزارع، برانگیزاننده شگفتی کشاورزان
  • دنیا، مایه فخرفروشی بعضی انسانها به یکدیگر
  • عذاب الهی، کیفر تفاخرکنندگان در دنیا
  • تکاثر و تفاخر در امور مادّی زمینهساز گرفتاری به عذاب اخرت+۳ آیه
  • تکاثر و مسابقه در امور دنیایی، کاری پوچ و بیحاصل
  • فریبندگی و جلوهگری دنیا، زمینه رویاوری ادمی به تکاثر
  • توجّه به عذاب اخروی، بازدارنده انسان از تکاثرطلبی
  • توجّه به ناپایداری دنیا، بازدارنده انسان از تکاثر
  • جوانی، دوران خودارایی در لباس و جمال
  • جوانی، دوران سرگرمیها و بازیهای بیهوده
  • ناروایی تفاخر و گردن فرازی+۶ آیه
  • حرمت تکاثر و فزون طلبی+۷ آیه
  • تکاثر به فزونی مال و فرزند، غیر مشروع و حرام+۲ آیه
  • مطلوبیّت اجتناب از لهو و کارهای بیهوده+۱ آیه
  • دنیا، عرصه مسابقه و تلاش، برای کسب سعادت اخرتی+۱ آیه
  • بازی، لهو، زینت، تفاخر و فزون طلبی و تکاثر در مال و فرزند، ماهیّت زندگی دنیا+۳ آیه
  • حیات دنیا، همانند کالایی فریبنده+۱ آیه
  • عذاب شدید الهی، کیفر دنیاطلبان
  • دنیا، کالایی فریبنده و عامل فریفته شدن انسان+۱ آیه
  • امرزش الهی، زمینه برخورداری از رضایت خداوند
  • جهان اخرت، عرصه ظهور غفران و رضایت الهی نسبت به بندگان
  • فریفته شدن و دنیاطلبی، مانع رضای الهی در اخرت
  • زرد شدن گیاهان، نشانه پایان رشد و خشک شدن+۲ آیه
  • تبدیل رنگ سبز مزارع به رنگ زرد، بر اثر بادهای مضرّ+۲ آیه
  • توصیه خدا، به سبقت برای رسیدن به بهشت+۱ آیه
  • رشد گیاهان، براثر باران، موجب سرور و نشاط+۳ آیه
  • سرور و شادمانی کشاورزان از رشد گیاهان+۱ آیه
  • شناخت مظاهر فریبنده دنیا (بازی، لهو، زینت و ارایش، فخرفروشی و افزون طلبی)، امری لازم برای انسانها
  • عذاب خدا، کیفری بس شدید
  • سرگرمی به زینتهای دنیا و تزیین ان برای انسان، درپی دارنده عذاب شدید اخرت
  • تفاخر در امور دنیا، سبب عذاب شدید در اخرت
  • فزون خواهی در مال و فرزند، از اسباب مبتلا شدن به عذاب شدید اخروی
  • سرگرم شدن به بازیهای دنیا، موجب عذاب شدید در اخرت
  • سرگرم شدن به لهویّات دنیا، سبب گرفتار شدن به عذاب شدید اخرت
  • لزوم علم به حقیقت زندگی دنیا و بی ارزشی ان
  • زندگی دنیا باعث سرگرمی و سبب غفلت انسان از امرزش و رضوان خدا
  • زندگی دنیا، عامل سرگرمی و غفلت ادمی از مغفرت الهی
  • دوران نوجوانی، زمان سرگرمی و غفلت ادمی
  • تکاثر و تفاخر برخی انسانها به فرزندان خویش+۱ آیه
  • زندگی زودگذر دنیا، همانند کاه و خاشاک کشتزارهای سرسبز پس از خشک شدن انها+۱ آیه
  • پژمرده شدن گیاهان سرسبز و تبدیل انها به کاه و خاشاک، جلوه قدرت خداوند و شایسته یاداوری+۳ آیه
  • سرور و شادمانی کشاورزان، در پی نزول باران و سرسبزی مزارع خویش
  • حیات دنیا، همچون رستنیهای کشتزار، فریبا و ناپایدار
  • نقش اساسی اب، در رونق و توسعه کشاورزی+۶ آیه
  • بارندگی، از عوامل توسعه در کشاورزی+۶ آیه
  • اب، از منابع کشاورزی+۶ آیه
  • دوران کودکی، زمان اشتغال به بازی و سرگرمی
  • بازی و گردش، از نیازهای طبیعی کودکان+۱ آیه
  • در معرض زوال بودن حیات و زندگانی دنیا، همانند گیاهان ناپایدار+۱ آیه
  • بیان تشبیه حیات و زندگانی در دنیا به گیاهان ناپایدار، جهت توجّه دادن به انسانها برای فریب نخوردن از حیات دنیایی
  • گیاهان سرسبز، در معرض خشک و خاشاک شدن+۴ آیه
  • خشکیدن و خاشاک شدن سریع گیاهان، نمودی از زندگی ناپایدار دنیا+۱ آیه
  • رویش گیاهان و سرسبز شدن مزارع، موجب تعجّب و شگفتی کشاورزان
  • نزول باران، زمینه رویش گیاهان+۷ آیه
  • اشتغال به لعب و لهو دنیایی، زمینهساز محرومیّت از مغفرت و رضوان الهی در اخرت
  • محکومیّت به عذاب سخت الهی، پیامد اشتغال به لهو و لعب در دنیا
  • لعب بودن واقعیّت زندگی دنیا، در صورت عدم توجه به اخرت+۳ آیه
  • لزوم شناخت لعب بودن حقیقت زندگی دنیا
  • لعب بودن زندگی دنیا، در مرحله کودکی
  • مشغول شدن به لهوهای فریبنده دنیایی، حرام و موجب عذاب اخرتی
  • لزوم تعقّل در لهو بودن امور دنیایی، بازدارنده از اخرت+۲ آیه
  • زندگی دنیا، از مصادیق لهو و اشتغال به لهویات ان+۳ آیه
  • مغفرت الهی، یکی از پاداشهای خداوند در اخرت+۲ آیه
  • دلبستگی مؤمنان به مال و منال خویش، موجب غفلت انان از یاد خدا+۱ آیه
واژه‌ها