«مُخْتالٍ» به معناى تکبرى است که بر اساس توهّم و تخيل بزرگى باشد.
اين آيه دليل آيه قبل است. يعنى اين که به شما خبر داديم که حوادث را پيش از آنکه حادث شوند مقرر کرده و نوشته‌ايم، براى آن است که ديگر به خاطر نعمتى که از دست مى‌دهيد اندوه مخوريد و به خاطر نعمتى که خدا به شما مى‌دهد، خوشحالى نکنيد و بدانيد که نعمت‌ها امانت الهى است که به شما سپرده شده است، نه اينکه به مواهب الهى پشت پا بزنيم و از آنها بهره نگيريم، بلکه اسير آن نشده و آن را هدف و مقصد خود ندانيم. «1»
تمام حوادث تلخ و شيرين، همچون پلّه‌هايى از سنگ‌هاى سياه و سفيد، براى بالا رفتن و به کمال رسيدن است و بايد بدون توجّه به رنگِ پلّه‌ها، به سرعت از آن گذشت.
کارمند بانک، يک روز مسئول گرفتن پول از مردم و روز ديگر مسئول پرداخت است. نه روز اول خود را مى‌بازد و نه روز دوم خوشحالى مى‌کند، زيرا مى‌داند او کارمندى امين بيش نيست. خداوند با مقرّر کردن حوادث و فراز و نشيب‌ها مى‌خواهد روح انسان را به قدرى بالا ببرد که تلخى‌ها و شيرينى‌ها در آن اثر نکند، چنانکه حضرت زينب عليها السلام بعد از حوادث کربلا فرمود: من به جز زيبايى چيزى نديدم، «و ما رأيت الا جميلا» «2» و امام حسين عليه السلام در گودال قتلگاه و در آخرين لحظات زندگى‌اش فرمود: خداوندا! راضى هستم به حکم تو و بردبارم بر بلا و امتحان تو، «رضا بقضائک، صبرا على بلائک و امام على عليه السلام اشتياق و انس خود را به شهادت از انس کودک به سينه مادر بيشتر مى‌داند. «و الله لا بن ابى طالب آنس بالموت من الطفل بثدى امه» «3»
«1». تفسير الميزان.
«2». لُهوف، ص 160
«3». نهج‌البلاغه، خطبه 5.
جلد 9 - صفحه 482
اگر حوادث را براساس علم و حکمت خدا بدانيم نه اتفاقى و بى‌دليل و اگر حکمت بروز حوادث را بدانيم، حسد نمى‌ورزيم، حرص نمى‌زنيم، دشمنى نمى‌کنيم و عصبانى نمى‌شويم زيرا مى‌دانيم که صحنه‌ها از قبل طراحى حکيمانه شده است. اگر بدانيم عطاى نعمت، مسئوليّت و وظيفه به دنبال مى‌آورد، از داشتن آن شاد نمى‌شويم و اگر بدانيم گرفتن نعمت، جبرانش در قيامت است، از فوت شده‌ها غمناک نمى‌شويم.
حضرت على عليه السلام فرمودند: تمام زهد در دو کلمه قرآن است، سپس اين آيه را تلاوت کرده و فرمودند: و آنچه از دست داديد تأسف نخوريد و بر آنچه به شما داده مى‌شود، دلخوش نباشيد وکسى که چنين باشد، زاهدى جامع الاطراف است. «1»