تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ «25»
بعد از آن بيان لطف خود را به بندگان فرمايد:
لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا: و هر آينه بتحقيق فرستاديم ما فرستادگان خود را، يعنى ملائکه يا پيغمبران بِالْبَيِّناتِ: به حجتهاى روشن بر وحدانيت ما و بر استحقاق معبوديت ما، يا با معجزات هويدا بر صدق دعوى پيغمبران، يا شرايع واضحه ايشان، وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ: و نازل فرموديم به ايشان کتابها را تا به آن حق از باطل مبين و صواب از خطا متميز شود، و متضمن احکام حلال و حرام بود مانند تورات و انجيل و قرآن. وَ الْمِيزانَ: و نيز فرستاديم با ايشان ترازو را، لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ: تا قائم شوند مردمان به عدل، يعنى به آن تسويه حقوق کنند در ميان يکديگر به وقت معاملات و داد و ستد.
و انزال ميزان در زمان حضرت نوح عليه السّلام بود. جبرئيل از آسمان آن را آورد و به آن حضرت داد و گفت امر کن قوم خود را که به آن وزن اشياء کنند تا در ميان آنها ظلمى واقع نشود و به عدل و راستى قيام نمايند.
يا مراد ميزان، عدل است که مستلزم سياست مدنى و سبب انتظام امور و موجب اندفاع اعداى دين باشد، و لذا بعد از آن فرموده: وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ: و نازل فرموديم آهن را به حضرت آدم عليه السّلام. از ابن عباس روايت است:
چون آدم عليه السّلام از بهشت به دنيا آمد، سه وصله آهن با او بود: انبر، پتک، سندان. نزد بعضى پنج چيز بود: سندان، انبر، پتک، کارد بزرگ، سوزن.
ابن عمر روايت نموده از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که
جلد 13 - صفحه 46
خداى تعالى چهار چيز با برکت از آسمان فرستاد: آب، آتش، نمک، آهن.
نزد بعضى «أَنْزَلْنا» به معنى خلقنا، يعنى آفريديم آهن را؛ يا مهيا ساختيم آهن را براى شما، فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ: در آهن است کارزار و سخت، چه آلتها که در کارزار بکار آيد از او، خواه براى دفع دشمن مانند شمشير و نيزه و تير و خنجر و غيره، خواه براى حفظ نفس مانند زره، خود و جوشن و غير آن.
در احاديث اهل بيت آمده که مراد به آن، ذو الفقار است که توسط حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از آسمان نازل گشت و حضرت آن را به حضرت امير المؤمنين داد تا با دشمنان خدا قتال نمايد.
و به روايتى از جمله هدايائى بود که بلقيس نزد حضرت سليمان عليه السّلام فرستاده بود، و آن به دست منبه بن الحجاج افتاد و در روز بدر حضرت امير المؤمنين عليه السّلام او را بکشت و آن را برگرفت.
وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ: و در آهن است منفعتها براى مردمان، چه قوام صناعات و حرفه‌ها به آهن باشد، و هيچ حرفه نيست که آن در آن دخالت نداشته باشد؛ و اگر آهن نبود، هر آينه جميع مصالح عالم مختل بود. و معظم نفع او آنست که کفار از ترس شمشير مسلمانان هراسان باشند و مسلمانان در اکثر بلاد از ايشان ايمن هستند. حاصل آيه آنکه: از الطاف سبحانى اينکه، ارسال رسل و انزال کتب فرمود تا حق از باطل متميز گردد، و ترازو فرستاد تا معاملات وزن بر نهج عدل فيصل يابد، و آهن را نازل فرمود تا از دشمنان دين منزجر و نفع کل مؤمنان در آن باشد.
وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ: و تا بداند خداى تعالى، مَنْ يَنْصُرُهُ وَ رُسُلَهُ: آن کس را که نصرت مى‌دهد دين او را، و يارى مى‌کند پيغمبران او را به استعمال اسلحه در جهاد، تا علم الهى تعلق يابد به حصول معلوم، و ظاهر گردد وجود مؤمنانى که نصرت پيغمبر نمايند. بِالْغَيْبِ: «حال از ضمير مستکن در ينصره» يعنى تا علم خدا تعلق يابد به وجود کسانى که يارى او و رسولان او مى‌نمايند در حالت غايب بودن پيغمبران، يعنى در وقتى که پيغمبران حاضر نباشند ايشان نصرت
جلد 13 - صفحه 47
دين کنند و در يارى دين خدا و پيغمبران کوشش نمايند، برخلاف منافقان که در حضور پيغمبر مددکارى کنند و در غياب، نصرت ننمايند، بلکه کارشکنى کنند. إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ: بدرستى که خداى تعالى تواناست بر هلاک کردن دشمنان، غالب است بر همه به حکم و فرمان، و احتياج به نصرت هيچ ناصرى ندارد، و امر او به جهاد براى آنست که تا نفع بندگان و مستوجب ثواب ابدى شوند در امتثال اوامر سبحانى.
(آية 26)