«رهبانيت»، از «رهبت» به معناى خوف و خشيت است. به کسانى که به انگيزه خشيت از خداوند، از مردم کناره مى‌گيرند و به عبادت خدا مى‌پردازند، رُهبان گفته مى‌شود.
گرچه رهبانيّت را خدا بر پيروان حضرت عيسى واجب نکرده بود و خودشان براى رضاى خدا آن را بر خود لازم کرده بودند، ولى حق آن را به جاى نياوردند و حدود آن را مراعات نکردند، نظير نماز و روزه مستحبّى که اگر انسان با نذر بر خود لازم کرد بايد آن را تمام کند.
ممکن است معناى آيه اين باشد که ياران مسيح از پيش خود به سراغ رهبانيّت رفتند و ما آن را بر آنان واجب نکرديم، ولى اگر حدود آن را مراعات مى‌کردند، مورد رضايتِ ما بود.
چنانکه اصحاب کهف، براى حفظ دين خود، از مردم دورى گزيدند و غارنشين شدند.
«بدعت» به معناى نوآورى است. در امور علمى و صنعتى، ابداع و اختراع، امرى پسنديده است ولى در امور دينى که پايه‌ى آن قوانين الهى است، وارد کردن هرگونه عقيده و سليقه شخصى، بدعت محسوب شده و قابل پذيرش نيست.
خداوند خواهان کار کامل است، لذا از کسانى‌که حقّ کارى را ادا نمى‌کنند، مذمّت مى‌کند و
جلد 9 - صفحه 490
مى‌فرمايد: «فَما رَعَوْها حَقَّ رِعايَتِها» و در موارد ديگر مؤمنان را به رعايت حقّ تقوا و جهاد سفارش کرده است. «اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ» «1» و ... حَقَّ جِهادِهِ «2»
رهبانيّت در اسلام
قرآن کريم، رهبانيّت و ترک دنيا را در آيات متعدّد رد کرده است، نظير:
«يا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکَ» «3» اى پيامبر! چرا آنچه را خداوند براى تو حلال کرده، بر خود حرام مى‌کنى؟
«قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ» «4» بگو: چه کسى زينت‌هايى را که خداوند براى بندگانش قرار داده و طيّبات را حرام کرده است؟
«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَيِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ» «5» اى مؤمنان، طيّباتى را که خداوند براى شما حلال نموده، حرام نکنيد.
در تاريخ آمده است که جمعى از مسلمانان سوگند خوردند با همسران خود آميزش نکنند، روزه دائمى بگيرند و شب‌ها بيدار باشند، پيامبر همه را در مسجد احضار کرد و فرمود: من نکاح مى‌کنم و شب‌ها مى‌خوابم، هر کس از سنّت من پيروى نکند از من نيست. «6»
فرزند عثمان بن مظعون از دنيا رفت، پدرش در خانه منزوى شد. پيامبر او را احضار کرد و فرمود: «لم يکتاب علينا الرهبانية انما رهبانية أمتى الجهاد فى سبيل الله» «7» خداوند بر ما رهبانيّت ننوشته است. رهبانيّتِ امّت من، جهاد در راه خداست.
امام على عليه السلام براى عيادت علاء بن زياد وارد منزل او شد. او منزلى وسيع داشت. حضرت به او فرمود: تو در آخرت به اين منزل محتاج‌ترى، بايد در اين منزل بزرگ صله رحم، مهماندارى و ... انجام دهى تا با آن آخرت را کسب کنى، علاء گفت: امّا برادرم عاصم دنيا را ترک کرده است، حضرت او را احضار کرد و فرمود: «يا عدى نفسه لقد استهام بک الخبيث اما رحمت اهلک و ولدک اترى الله احل لک الطيبات و هو يکره ان تأخذها» اى دشمن نفس،
«1». آل‌عمران، 102.
«2». حج، 78.
«3». تحريم، 1.
«4». اعراف، 32.
«5». مائده، 87.
«6». بحار، ج 67، ص 117.
«7». بحار، ج 67، ص 115.
جلد 9 - صفحه 491
شيطان تو را فريب داده است. چرا به خانواده و فرزندانت رحم نمى‌کنى. آيا نمى‌بينى که خداوند طيّبات را براى تو حلال کرده و کراهت دارد که آن را رها کنى؟ عاصم گفت: پس چرا غذا و لباس شما، اين چنين است، حضرت عليه السلام فرمود: «انى لست کأنت ان الله تعالى فرض على ائمة الحق أن يقدروا انفسهم بضعفة الناس» «1» حساب من از شما جداست. خداوند از حاکمان خواسته است که در سطح ضعفاى جامعه زندگى کنند، البته شرايط هر زمانى نيز متفاوت است، گاهى فضاى زندگى و فرهنگ مردم به گونه‌اى است که بايد مراعات کرد، همانگونه که سفارش شده، در تشييع جنازه خنده نکنيد يا امام دستور داد، اگر وضع گندم کم‌ياب است خوراک ما نبايد از گندم باشد يا سفارش شده اگر در جامعه فساد رواج دارد حسن ظن کار صحيحى نيست، به هر حال شرايط مخاطب و زمان متفاوت است و لذا در تارخ نسبت به حضرت رضا چنين مى‌خوانيم: گروهى از صوفيّه به امام رضا عليه السلام گفتند: وضع لباس شما خوب است و امام بايد لباس و غذا و مرکبش ساده باشد. حضرت فرمود: يوسف، پيامبر خدا بود، در حالى که ديباج مى‌پوشيد و بر تخت تکيه مى‌زد. همانا آنچه از امام انتظار است، قسط و عدالت است. آنگاه اين آيه را تلاوت فرمود: قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ .... «2»
گاهى پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله بر بعضى زنان خود که ژوليده بودند نهيب مى‌زد و مى‌فرمود: «مالى اراک شعثاء مرهاء سلتاء» «3» چرا (در خانه) مويى ژوليده و نامرتب و بدون آرايش داريد.
از اين‌که کلمه انجيل مفرد آمده مى‌فهميم که فقط يک انجيل بر حضرت مسيح نازل شده است، پس اناجيل متعدّد امروز از کجا پيدا شده است؟
نشانه پيروانِ حضرت عيسى رأفت و رحمت است «اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَ رَحْمَةً» ولى نشانه ياران پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله رحمت نسبت به خودى‌ها و شدت نسبت به معاندين است. «وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ» «4»
کلماتِ «رَؤُفٌ»* و «رَحِيمٌ»* ده بار در قرآن در کنار هم آمده است. «رَؤُفٌ»* به معناى دلسوزى براى رفع سختى و تلخى است و «رَحِيمٌ»* به معناى محبّت و رحمت بعد از رفع
«1». بحار، ج 67، ص 118.
«2». بحار، ج 67، ص 121.
«3». بحار، ج 67، ص 122.
«4». فتح، 29.
جلد 9 - صفحه 492
تلخى و سختى. رأفت در مورد دفع شرّ است و رحمت و مورد جلب خير.