تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لِئَلاَّ يَعْلَمَ أَهْلُ الْکِتابِ أَلاَّ يَقْدِرُونَ عَلى شَيْ‌ءٍ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ أَنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ «29»
لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْکِتابِ: خدا مؤمنان را دو نصيب رحمت و مغفرت مى‌دهد، تا بدانند اهل کتاب، أَلَّا يَقْدِرُونَ: بتحقيق و يقين قادر نشوند و توانائى نيابند، عَلى شَيْ‌ءٍ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ: بر چيزى از فضل خدا، يعنى از آن کرامتها که براى مؤمنان مذکور شده بر آن قادر نشوند، زيرا رسيدن به اين کرامتها، فرع ايمان است به سيد کائنات حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، و ايشان به اين سعادت نائل نشدند، پس از اين عطيات محروم باشند.
وَ أَنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ: و تا بدانند بدرستى که فضل و زيادتى بخشايش به دست قدرت خداى تعالى است، و در تحت تصرف او باشد. يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ: عطا مى‌فرمايد هر که را خواهد و مصلحت او اقتضا نمايد، وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ:
و خداى تعالى صاحب فضل بزرگ است، يعنى مالک تمام نعم و جميع عطاها که فرارسيده به خاص و عام. بنا به قولى: اهل کتاب مى‌گفتند نزديک شد پيغمبرى بيايد حد زند و دست و پا قطع کند، و زعم آنها آن بود که از ايشان باشد. چون از ميان عرب مبعوث شد، حسد بردند و به او ايمان نياوردند؛ حق تعالى آيه نازل فرمود: لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْکِتابِ ...، و اعلام آنها نمود که کرامت نبوت و منصب رسالت که به حضرت خاتم اختصاص يافته، به جهت آنست که تا اهل کتاب بدانند که ايشان بر فضل خدا که نبوت است، قادر نيستند تا هر جا بخواهند وضع کنند، بلکه در تحت قدرت الهى است، و به هر که مصلحت داند کرامت فرمايد.
جلد 13 - صفحه 54
ج13، ص55
سوره پنجاه و هشتم (المجادله)
سورة المجادله: اين سوره مبارکه مدنى است، در مدينه مکرمه نازل شده است.
عدد آيات: بيست و يک به عدد مکى و مدنى، و بيست و دو نزد غير ايشان.
عدد کلمات: چهارصد و هفتاد و سه کلمه.
عدد حروف: هزار و نهصد و نود و دو.
ثواب تلاوت: تفسير برهان- خواص القرآن- از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است: هر که قرائت کند اين سوره را، مى‌باشد روز قيامت از حزب خدا که رستگارانند. و هر که بنويسد و بياويزد بر مريضى يا بخواند بر او، ساکن شود از او درد. و اگر خوانده شود بر مالى که دفن شود، نگهدارى شود تا وقتى که بيرون آورد او را صاحبش «1».
شأن نزول: على بن ابراهيم قمى رحمه اللّه: اول کسى که در اسلام ظهار نمود، اوس بن صامت انصارى پيرمرد بود. روزى غضب نمود بر عيالش «خوله» و گفت: «انت علىّ کظهر امّى». بعد از آن پشيمان شد. و در جاهليّت رسم بود
«1» البرهان، جلد 4، صفحه 301.
جلد 13 - صفحه 56
که به اين کلمه ظهار، حرام مى‌شد زن ابدا. اوس، پشيمان شد، به خوله گفت: برو خدمت پيغمبر عرض کن تا به واسطه تو نعمت اسلام خدا عطا فرمود و حال اين کيفيت واقع شده. پس از آمدن، عرض کرد: يا رسول اللّه، وقتى «اوس» مرا به نکاح درآورد، جوان بودم. و خداوند مال بسيار و عشيره بى‌شمار مرحمت، و الحال مال مرا خورده و اولاد زياد آورده، جوانى مبدل به پيرى، و اهل من از من متنفر شده‌اند، نمى‌دانم با اين اولادان چه کنم، اگر به او گذارم ضايع شوند، و اگر نزد خود دارم از گرسنگى هلاک شوند، و حال از «ظهار» پشيمان گشته؛ آيا در اين باب تدبيرى هست؟ فرمود: بر يکديگر حرام شده‌ايد.
گفت: لفظ طلاق واقع نشد. حضرت فرمود: به ظاهر شرع بر او حرام شدى و حق تعالى چيزى نفرستاد. عرض کرد: خدايا به فقر و پريشانى و بى‌کسى و سختى حال من نظر فرما، و آنچه صلاح من در آنست به پيغمبر خود اخبار فرما؛ «1» اين چهار آيه نازل شد:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ