تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِنْ يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَ يَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ «2»
وَ إِنْ يَرَوْا آيَةً: و اگر ببينند کافران نشانه از آيات قدرت ما را که آن اظهار معجزه نيّره است بر دست پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله، تا دليل صدق نبوت او باشد، يُعْرِضُوا: اعراض کنند از تأمل در آن و روى برگردانند از تصديق به صحت آن، وَ يَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ: و گويند اين آيت جادوئى است دائم و سارى، يعنى هميشه سحر از او صادر شود.
تنبيه: يکى از آيات باهره و معجزات عظيمه، شق القمر باشد، که براى اثبات نبوت حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله خداوند سبحان به دست مبارک آن حضرت صادر فرمود؛ و اين مطلب محقق آمده به وجوهى:
1- صادق متصدق ذات احديت، به نص وحى منزل، اخبار فرموده که:
«و انشق القمر»؛ پس واجب است اعتقاد به آن.
2- اخبار از اعراض مشرکين و نسبت دادن آن به سحر متصور نشود قبل از وقوع آن، پس بايد واقع شده باشد، و آن به جهت عناد و انکار حمل به سحر نمودند؛ و اين در غايت جلاء، و هيچ خفائى در او نيست.
3- اعتراف اصحاب حضرت بوقوع آن، از جمله از ابن مسعود روايت است گفت به حق آن ذاتى که جان من به يد قدرت و فرمان او است که ديدم کوه حرا
«1» منهج الصادقين، ج 9، ص 97- 98.
جلد 12 - صفحه 368
را در ميان دو فلقه قمر «1». جبير بن مطعم نيز روايت نموده که در عهد رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله قمر شکافته شد به مرتبه‌اى که ما بين آن کوه به دو نصف شد و اشاره به کوه حرا نمود «2».
4- انيس الاعلام جلد 2 حافظ مرى از ابن تميمه نقل کرده که بعضى از مسافرين گفتند که ما بنائى ديديم در هند که در آن بنا نوشته بودند اين بناى ليله انشقاق قمر است.
رفع شبهه:
1- خرق و التيام- اشياء ممکنه در حيطه تصرف و قدرت خالق متعال، و به هر قسم اراده فرمايد تغيير و تبدل نمايد. بنابراين ديگر جاى تأمل نيست و اصل صدور معجزه، خارق عادت، و آن محال نيست، و حکما را برهانى نيست بر عدم جواز خرق افلاک غير از فلک الافلاک؛ و چون خرق در ساير افلاک نزد آنها ممتنع نيست و شق القمر در فلک اول واقع شد، پس امتناعى نخواهد داشت.
2- عدم نقل همه مورخين- انشقاق قمر در شب بوده و شب هم وقت خواب و غفلت خالى از تردّد است، خصوصا در سردى هوا که مردم در خانه‌ها درها را مى‌بندند و مى‌نشينند. پس از امور سماويه ابدا اطلاع ندارند مگر آنانکه منتظر وقوع حادثه سماويه باشند. آيا نمى‌بينى بسا خسوف قمر در شب واقع شود خصوصا نيمه شب، غالب مردم اطلاع نيابند و زمان انشقاق قمر هم طولانى نبوده تا آنانکه ديدند بروند ديگران را خبردار کنند از حادثه غريبه عجيبه و معجزه ظاهره باهره.
تتمه: شيخ بهائى رحمه الله در کشکول فرمايد: براى صاحبان نفوس قدسيه است تصرف در اجرام ارضيه و سماويه به سبب تأييدات الهيه، چنانچه تصرف حضرت ابراهيم عليه السّلام در آتش: «يا نارُ کُونِي بَرْداً وَ سَلاماً» «3»، و حضرت
«1» منهج الصادقين، ج 9، ص 99.
«2» مدرک ياد شده.
«3» انبياء- 69.
جلد 12 - صفحه 369
موسى عليه السّلام در آب و زمين: «فاوحينا الى موسى ان اضْرِبْ بِعَصاکَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً» «1»، و حضرت سليمان عليه السّلام در هوا: «وَ لِسُلَيْمانَ الرِّيحَ غُدُوُّها شَهْرٌ وَ رَواحُها شَهْرٌ» «2»، و حضرت داود عليه السّلام در معدن «وَ أَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ» «3»، و حضرت مريم عليه السّلام در نبات «وَ هُزِّي إِلَيْکِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُساقِطْ عَلَيْکِ رُطَباً جَنِيًّا» «4»، و حضرت عيسى عليه السّلام در حيوان «کُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ»* «5»، و حضرت پيغمبر ما صلّى اللّه عليه و آله در سماوات «اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ» «6».
تکمله: منقول است بحثى ميان شيخ ابو سعيد ابو الخير، و شيخ ابو على سينا واقع شد. ابو سعيد گفت: تو به طبايع و تأثيرات قائلى؟ گفت: بلى. ابو سعيد گفت: سنگ به طبيعت چه تأثير مى‌کند؟ ابن سينا گفت: ميل به سفل دارد.
ابو سعيد سنگى به هوا انداخت، در هوا توقف کرد، گفت: چه شد تأثير طبيعت؟
ابن سينا گفت: اى شيخ نفس قوى تو مانع است و نمى‌گذارد طبيعت اثر خود را ظاهر کند.
پس اگر از صاحبان نفس قوى اين قبيل آثار به ظهور رسيد از برکت اسلام و شرع مقدس نبوى صلّى اللّه عليه و آله، پس چه استبعادى از نفس قدسى محمدى صلى اللّه عليه و آله که خواست او خواست خدا بود، هرگاه اراده انشقاق قمر نمايد طبيعت قمرى در جنب اراده نبوى مضمحل و تابع خواست آن سرور گردد.