اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَإِن لَم تَفعَلُوا فَأذَنُوا بِحَرب‌ٍ مِن‌َ اللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ وَ إِن تُبتُم فَلَکُم رُؤُس‌ُ أَموالِکُم لا تَظلِمُون‌َ وَ لا تُظلَمُون‌َ (279)
اينکه آيه مربوط است بآيه قبل و فاء در فَإِن لَم تَفعَلُوا تفريع بر جمله قبل وَ ذَرُوا ما بَقِي‌َ مِن‌َ الرِّبا است يعني اگر دست از اکل ربوا برنميداريد و ترک ربوا نميکنيد که نفي در نفي اثبات است يعني مرتکب ربا ميشويد فَأذَنُوا بِحَرب‌ٍ مِن‌َ اللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ آماده باشيد براي جنگ با خدا و رسوله، فَأذَنُوا از ماده اذان است بمعني اعلان جنگ چنانچه اذان اعلان و آمادگي بر نماز است و معني فاعلموا است يعني بدانيد که آخذ ربا با خدا محاربه ميکند و خداوند با او ميجنگد و جنگ با خدا فتح ندارد نه دنيا که خدا او را ريشه کن ميکند و بانواع شدائد و بليّات گرفتار و نه در آخرت که بانواع عذاب دچار خواهد شد، و جنگ با رسول او را در شکنجه ميکشد و محکوم بحدّ و قتل ميفرمايد که امام يا نائب امام او را توبه دهد و اگر توبه نکرد در دفعه اول و ثاني او را تأديب که تعذير باشد ميکند و در دفعه ثالثه او را ميکشد، چنانچه در مجمع البيان از حضرت صادق عليه السّلام روايت فرموده فرمود
(آکل الربا يؤدب بعد البيّنة فان عاد ادّب فان «و ان خ ل» عاد قتل).
وَ إِن تُبتُم توبه کرديد و دست برداشتيد و ديگر مرتکب نشديد نسبت بآنچه که مرتکب شده‌ايد يعني قرض داده‌ايد و هنوز استرداد نکرده فَلَکُم رُؤُس‌ُ أَموالِکُم
جلد 3 - صفحه 72
همان مقدار که طلب داريد بگيريد و اگر هم ربوا گرفته‌ايد مقدار طلب خود را برداريد و ما زاد را ردّ کنيد بصاحبش مگر مواردي که قبلا تذکّر داديم که لزوم ندارد ردّ و خداوند گذشت فرموده.
لا تَظلِمُون‌َ بمديون ظلم نکنيد در گرفتن زياده وَ لا تُظلَمُون‌َ و خود هم ظلم نکشيد در اصل مال که بر مديون واجب است که اداء دين را بکند و بدائن ظلم نکند و مسامحه در اداء ننمايد بلکه اداء دين در صورتي که مديون متمکّن باشد و دائن مطالب باشد واجب فوري است که هر ساعتي ترک آن گناه کبيره است بلکه از معاصي دائميّه است چون وجوبش فورا ففورا است.