تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
عَلَّمَهُ الْبَيانَ «4»
عَلَّمَهُ الْبَيانَ: بياموخت او را بيان، يعنى روشن کردن ما فى الضمير خود به گفتار و کتاب. 2- تعليم داد ايشان را بيان حلال و حرام و تميز ميان حق و باطل و خير و شر و آنچه بايد کند و آنچه ترک آن بايد نمود «اوامر و نواهى» تا برايشان حجت باشد. 3- نزد ابن عباس مراد از انسان حضرت آدم عليه السّلام است که او را خلق فرمود و جميع اسماء را تعليم او فرمود، که در خبر است حضرت آدم عليه السّلام به هفتصد هزار لغت سخن گفتى، عربيت او از همه فاضلتر بودى «1». از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که بيان اسم اعظم است که حضرت آدم به تعليم آن همه چيزها را بدانست «2». 4- مراد حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله است، پس معنى آنکه خداى بخشنده بيافريد نور او را و تعليم فرمود او را چنانچه حديث «علمت علم الاولين و الاخرين» «3» دلالت دارد بر آن.
تبصره: آيات را اشاراتى است:
1- اين سوره منحصر است بر تعداد نعم دنيويه و اخرويه، حق سبحانه آن را مصدر فرمود به لفظ «الرحمن» و مقدم داشت آنچه اصل نعم دينيه است و اجل آن انعام او سبحانه باشد به قرآن و تنزيل و تعليم آن، زيرا قرآن مجيد اساس
«1» منهج الصادقين، ج 9، ص 116.
«2» مجمع البيان ج 5 ص 197.
«3» به اين معنا: بحار الانوار ج 17 ص 144 روايت 31 (باب علمه صلّى اللّه عليه و آله)
جلد 12 - صفحه 400
دين مبين و اساس شرع مبين باشد و اعظم وحى الهى در رتبه و احسن آن در ابواب دين و ملت و اعز کتب سماوى در اعجاز.
2- تأخير ذکر خلق انسان نمود از تعليم قرآن، تا معلوم شود که غرض و غايت آفرينش متدين شدن او است به دين حق و احاطه علم نمودن به وسيله وحى و کتب او سبحانه، و اشاره به اينکه گوئيا غرض و غايت که باعث خلق او است مقدم و سابق باشد بر او.
3- تعليم بيان که آن منطق فصيح که مشعر بر ما فى الضمير است، تا اشعار باشد به آنکه امتياز آدمى از ساير حيوانات به بيان است؛ و اشاره بر آنکه افهام غير به بيان به مثابه تلقى وحى است که مثمر تعرف حق و تعلم احکام شرع مى‌باشد.