تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ «23»
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکُما: پس به کدام يک [از] نعمتهاى پروردگار خود اى جن و انس، تُکَذِّبانِ: تکذيب مى‌کنيد و انکار مى‌نمائيد.
تنبيه: اهل اشاره در اين آيه بياناتى نموده‌اند از جمله:
1- ميان خدا و بنده دو درياست: يکى درياى نجات که قرآن است، و ديگر درياى هلاکت که دنياست، هر که به آن متمسک شود غرق و هلاک شود. و برزخ بينهما مواعظ الهيه است که دل مؤمن به آن منور گشته از غرقاب هلاک نجات يابد، چنانچه از درياى مالح درّ و مرجان بيرون مى‌آيد، از درياى عذب رحمت که قرآن است درر علم حلال و حرام بيرون مى‌آيد.
2- مراد درياى عقل و هوى، و برزخ، لطف حضرت عزت و لؤلؤ و مرجان، توفيق و عصمت الهى است.
3- درياى خوف و رجا و از آن زهد و ورع بيرون مى‌آيد.
4- درياى طاعت و معصيت نفس و برزخ بينهما رحمت و غضب و از آن سلامتى حاصل آيد.
تبصره: تأويل آيه شريفه در احاديث خاصه و عامه وارد شده، مراد از اين دو دريا حضرت على عليه السّلام و حضرت فاطمه عليها سلام است: يکى درياى علم و ديگر درياى حلم. يکى درياى شجاعت و ديگرى درياى سخاوت. يکى درياى وفا و ديگرى درياى حيا. يکى درياى طهارت و ديگرى درياى عصمت. و برزخ ميان ايشان حضرت رسالت صلى اللّه عليه و اله و لؤلؤ و مرجان حضرت حسن و حضرت حسين عليهما السّلام‌اند.
تکميل: شمه‌اى از احاديث وارده از جمله:
جلد 12 - صفحه 411
1- ابن بابويه رحمه اللّه عن سعيد عطار روايت نموده که شنيدم از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: مرج البحرين يلتقيان بينهما برزخ لا يبغيان قال على و فاطمة قال بينهما برزخ لا يبغيان قال لا يبغى على على فاطمة و لا فاطمة على على يخرج منهما اللؤلؤ و المرجان قال الحسن و الحسين عليهما السّلام «1».
2- سيد رضى رحمه اللّه در مناقب الفاخرة- از ابو سعيد خدرى گويد سؤال نمودم از ابن عباس از آيه: مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ، فقال: على و فاطمة عليهما السّلام يخرج منهما اللؤلؤ و المرجان الحسن و الحسين عليهما السّلام «2».
3- ينابيع المودة- قوله تعالى مرج البحرين يلتقيان بينهما برزخ لا يبغيان اخرج ابو نعيم الحافظ و الثعلبى و المالکى باسانيدهم جميعا عن ابى سعيد الخدرى و ابن عباس و انس ابن مالک و روى سفيان [بن] عيينه عن جعفر الصادق عليه السّلام فى تفسير هذه الاية قالوا على و فاطمة بحران عميقان لا يبغى احدهما على صاحبه و بينهما برزخ و هو رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم يخرج منهما اللؤلؤ و المرجان هما الحسن الحسين عليهما السّلام «3».
4- در مناقب از حضرت صادق عليه السّلام که أبو ذر غفارى گفت که اين آيه مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ تا يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ نازل شد در حق حضرت پيغمبر و على و فاطمه و حسن و حسين عليهم السّلام فلا يحبهم إلا مؤمن و لا يبغضهم الا کافر فکونوا مؤمنين بحبهم و لا تکونوا کفارا ببغضهم فتلقون النار «4». پس دوست نمى‌دارد ايشان را مگر مؤمنين، و دشمن نمى‌دارد ايشان را مگر کافر، پس باشيد مؤمنين بدوستى ايشان، و نباشيد کفار بسبب دشمنى ايشان، پس انداخته شويد آتش جهنم را.
«1» کتاب الخصال ج 1 باب الاثنين روايت 96 ص 65 با اندکى اختلاف.
«2» غاية المرام ص 414 باب 153 حديث 6 بنقل از کتاب مناقب.
«3» ينابيع المودة باب 39 ص 118. (با اندکى اختلاف)
«4» تفسير برهان ج 4 ص 265. حديث 6.
جلد 12 - صفحه 412