تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَ قالُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا غُفْرانَکَ رَبَّنا وَ إِلَيْکَ الْمَصِيرُ (285)
آمَنَ الرَّسُولُ: ايمان آورد و تصديق نمود رسول، يعنى حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ: به آنچه نازل شده از جانب پروردگارش که آيات قرآن و احکام دين است. اين شهادت و تنصيص مى‌باشد از حق تعالى بر صحت ايمان آن حضرت و بر آنکه او جازم و ثابت است در امر خود بدون شک و ريبى. وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ: و مؤمنين همه ايشان يا فرد فرد آنها ايمان آورده‌اند به ذات يگانه الهى و صفات جلاليه و کماليه سبحانى و افعال متقنه و احکام شامله او. وَ مَلائِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ:
و ايمان آورده‌اند به ملائکه که مقربين کبريائى و مطيع فرمان سبحانى و معصوم از گناهان و ايمان آورده‌اند به کتاب منزله آسمانى و ايمان آورده‌اند به پيغمبران که فرستاده و برگزيده خدا و محل نزول وحى الهى و خواننده مردمانند به راه حق و صراط مستقيم. لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ: پيغمبر و
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 521
مؤمنان متفق الکلمه گويند: ما تفريق و جدائى نمى‌اندازيم در ايمان، بين هيچيک از پيغمبران او به اينکه بعضى را تصديق کنيم و برخى را تکذيب نمائيم، بلکه تصديق داريم به خلاف يهود که از روى حسد منکر شدند حضرت عيسى عليه السلام و حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را و نصارى وجود ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را انکار نمودند. وَ قالُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا: و گفتند همه مومنان: شنيديم به گوش فرامين الهى را، و اطاعت نموديم اوامر او را به عمل کردن. حاصل آنکه مطيع و منقاد شديم فرمايشات سبحانى را. پس به طريق التفات از حضيض غيبت به ذروه خطاب برآمده گفتند: غُفْرانَکَ رَبَّنا: بيامرز ما را به آمرزش خود اى پروردگار ما. يا طلب مى‌کنيم آمرزش تو را. وَ إِلَيْکَ الْمَصِيرُ: و بسوى ثواب و عقاب محضر عدل تو است بازگشت همه بندگان بعد از موت. اين اقرار تصديق مؤمنان است به معاد و قيامت.
تنبيه: آيه شريفه اشاره است به جوامع معتقدات حقه ايمانيه: 1- ايمان به خداى تعالى و يگانگى او و نفى شريک از او. 2- ايمان به ملائکه. 3- ايمان به کتابهاى منزله. 4- ايمان به تمام انبياء که از جانب خدا مبعوث شدند. 5- منقاد اوامر و نواهى الهى به قبول. 6- مطيع فرامين سبحانى بودن در مقام عمل. 7- وظيفه بندگى و خاکسارى به درگاه کبريائى به طلب غفران و آمرزش به سبب قصور يا تقصير يا خطاى صادره. 8- ايمان به بعث و نشور و جزاى اعمال از ثواب و عقاب و بهشت و جهنم.
على بن ابراهيم (رضوان اللّه عليه) از حضرت صادق عليه السلام روايت نموده که اين آيه را خداى تعالى به مشافهه تکلم فرموده خدا با پيغمبر، و حضرت رسالت فرمود: چون شب معراج به سدرة المنتهى رسيدم و مقام قرب من به پروردگار «قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى» واقع شد، ندا فرمود، پروردگار متعال مرا: «آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ» پس گفتم: من جواب دهم از جانب خود و امت «وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ» الى آخره. «1»
«1» تفسير على بن ابراهيم، جلد اوّل، صفحه 95.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 522