تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ (46)
بعد از ذکر وعيد، بيان وعد را فرمايد.
وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ: براى کسى که بترسد از ايستادن نزد پروردگار خود، يعنى محضر موقف حساب و بدان جهت ترک معاصى نمايد، جَنَّتانِ: دو بهشت است. يا آنکه مراد به مقام قيام او سبحانه باشد بر بندگان. پس معنى آنکه کسى که بترسد از آنکه خدا شاهد و حافظ اعمال اوست و به جهت آن بر معصيت جسارت ننمايد، او را دو جاى در بهشت است؛ و لذا در کافى- از حضرت صادق عليه السّلام در اين آيه شريفه قال:
من علم انّ اللّه يراه و يسمع ما يقول و يعلم ما يعمله من خير او شرّ فيحجزه ذلک عن القبيح من الاعمال فذلک الّذى خاف مقام ربّه و نهى النّفس عن الهوى «1».
فرمود: هر که بداند بدرستى که خداى بيند او را و مى‌شنود آنچه مى‌گويد و مى‌داند آنچه بجا آورد او از خير يا شر، پس مانع شود او را اين علم از اعمال قبيحه، پس آن آن کس است آنکه ترسد مقام پروردگارش را و نهى نموده نفس خود را از هوى.
ابن بابويه رحمه اللّه- در من لا يحضر- در مناهى نبى صلّى اللّه عليه و آله:
من عرضت له فاحشة او شهوة فاجتنبها من مخافة اللّه تعالى حرّم اللّه عليه النّار و امنه من الفزع الاکبر و انجز له ما وعده فى کتابه فى قوله تعالى «وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ» «2».
«1» به نقل از نور الثقلين، ج 5، ص 196، ح 48.
«2» به نقل از نور الثقلين، ج 5، ص 197، ح 49.
جلد 12 - صفحه 426
هر که عارض شود براى او فاحشه يا شهوت حرامى، پس اجتناب نمايد آن را از ترس خداى تعالى، حرام فرمايد بر او آتش را و مأمون گرداند او را از فزع اکبر و انجاز فرمايد براى او آنچه را وعده فرموده در کتاب خود در فرمايش «وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ».
تنبيه: در اين دو بهشت اقوالى است: 1- يکى جنت جسمانى و ديگر جنت روحانى. 2- يکى جنت عدن و ديگر جنت نعيم. 3- يکى جنت از طلا و ديگر جنت از نقره. 4- يکى از ياقوت سرخ و ديگر از زبر جد سبز. 5- يکى براى اداى طاعت و ديگر براى ترک معصيت. 6- يکى از روى عدل و ديگر از روى فضل. 7- يکى براى مؤمن خائف و ديگر براى خدم و متعلقات او. 8- بهشتى در داخل قصر و بهشتى خارج از قصر و خاک آن از کافور و عنبر و گلشن از مشک ازفر باشد. بنا بقولى جنتان به اعتبار يکى خائف انسى و ديگر خائف جنّى.
بيان: مبدء خوف، تصور عظمت خالق، و وعيد او و اهوال آخرت و تصديق به آنست، و اين قسمت منبعث گرداند در شخص حالتى که خائف باشد از مخالفت الهى و منهيات سبحانى، و گوهر گرانبهائى است که موجب سعادت دنيا و آخرت شود.
عبرت: در بعضى از کتب معتبره روايت شده که در بنى اسرائيل جوانى بود خياط، بسيار وجيه، و نيکو صورت. روزى چند جامه دوخته بود در ميان کوچه‌ها گردش مى‌کرد تا آنها را بفروشد. پادشاه آن شهر را دخترى بود در نهايت حسن و جمال، بالاى قصر بلندى تماشا مى‌کرد. از قضا روزى آن جوان خياط از پاى قصر آن دختر عبورش افتاد. چون نظر آن دختر بر آن جوان افتاد، مايل به او شد. او را در قصر خود خواست. چون داخل قصر شد او را به خود دعوت کرد. جوان امتناع نموده قبول نکرد و اظهار خوف از خداى تعالى نمود.
آن دختر گفت چاره جز اجابت خواهش من نيست. جوان چون ديد چاره‌اى ندارد، اذن حاصل نمود بالاى قصر رود. خود را شست و شو دهد. دختر گفت رختهاى خود را بگذار تا مراجعت کنى. جوان لباسها را گذاشته رفت بالاى بام
جلد 12 - صفحه 427
و خود را از بالاى بام به زمين انداخت که آن شنيع را مرتکب نشود. چون نيت او خالص و عمل او للّه بود، خداى تعالى امر فرمود به جبرئيل که فورا به زمين نازل و قبل از آمدن جوان، او را دريافته به زمين گذاشت. جوان به منزل خود آمد، عيال و اطفال را تسلى داده تا بخواب بروند. خواست همسايگان ملتفت به گرسنگى خود نشوند، پس عيال خود را امر نمود که آتش در تنور روشن کند که همسايگان خيال کنند ايشان مشغول نان پختن مى‌باشند. زن آتش را در تنور نموده نزد شوهر نشست، گفتگو مى‌نمود که امروز لباسها را به نسيه دادم قيمت آن را وعده فردا نموده در اثناء همسايه براى گرفتن آتش بسر تنور آمده، ديد تنور پر از نان و نزديک است سوخته شود. فرياد برآورد که الآن نان شما که در تنور است مى‌سوزد، زن آمد ديد نانهاى پخته در نهايت خوبى در تنور است، آنها را بيرون آورده نزد شوهر گذاشت. جوان او را از حقيقت امر خود آگاه نمود و گفت: اين ثمره عفت و اطاعت و خوف خداست «وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ». اين قصه عبرت و تذکرى است براى عموم مردمان در هر عصر و زمان.