«دون»، گاهى به معنى غير است و گاهى به معناى پائين. لذا براى آيه «وَ مِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ» دو معنا مطرح شده است:
الف) غير از آن دو بهشت، دو بهشت ديگر نيز هست.
ب) براى اولياى خدا، آن دو بهشت است که گفته شد: وَ لِمَنْ خافَ ... جَنَّتانِ امّا براى مؤمنان عادّى دو بهشت ديگر است که پايينتر از بهشت اولياى خداست. «1»
«مدهامة» از ريشه «دهم» و باب «ادهيمام» به معناى سياهىِ شديد است و در اينجا منظور باغ و بستانى است که از شدّت سبزى به سياهى مىزند. «نضاخ» به معناى فوران کننده و جوشان است.
در حديث آمده است که آب و سبزه و روى نيکو، نشاط و شادابى مىآورد. «2» شاعر اين حديث را به شعر در آورده است:
ثلاثةٌ يُذهبن عن قلب الحَزن
الماءُ و الخَضراءُ و الوجهُ الحَسن
سه چيز است که حزن و اندوه را از قلب مىزدايد: آب، سبزى و سيماى نيکو.
در اين آيات هر سه مورد در ميان نعمتهاى بهشتى مطرح شده است: آب، «عَيْنانِ نَضَّاخَتانِ» سبزى، «مُدْهامَّتانِ» و صورت زيبا. «کَأَنَّهُنَّ الْياقُوتُ وَ الْمَرْجانُ»
«1». تفسير برهان.
«2». بحار، ج 59، ص 144.
جلد 9 - صفحه 410